اعتبار احادیث مرسل
نزد علما و محدثان، اعتبار و قابل استناد بودن احادیث مرسل، از مسائل اختلافی محسوب گردیده[۱۷] و اقوال گوناگونی در این مورد مطرح گردیده‌است:
۱. عدم حجیت کل مراسیل: توده کثیری از علمای شیعه قائل به عدم اعتبار احادیث مرسل میباشند.[۱۸] فقیهانی زیرا متفحص حلی، علامه حلی، شهید نخستین، شهید ثانی[۱۹] و آیت الله خویی[۲۰] از مدافعان این عقیده میباشند. از علمای اهل سنت که قائل بدین عقیده می باشند می‌قدرت به حاجبی، عضدی، بیضاوی، رازی و شافعی اشاره کرد.[۲۱] آنان احادیث مرسل را به‌طور مطلق نمی‌پذیرند و آن را سبب ساز ضعف مدرک پک پذیرایی ترحیم مشهد می دانند.[۲۲]
۲. شرح: بعضا معتقدند در‌حالتی که ماجرا مرسل با لفظ غیر واحد داستان گردد ادله بر این میباشد که ماجرا را بیش تر از یک نفر قصه کرده‌اند و این دستور باعث اعتقاد و باور و ظن موفق میباشد؛ لذا می‌قدرت بدان اتکا کرد به بر خلاف روایاتی که با لفظ ها عن رجل، عن بعض اصحابنا آمده میباشد.[۲۳] بعضا از علمای اهل سنت همانند شافعی شروطی را برای تایید حدیث مرسل قائلند به عنوان مثال آنکه ناقل حدیث مرسل از بزرگان تابعین باشد در‌این‌صورت ضعف آن جبران می شود.[۲۴]
۳. حجیت کل احادیث مرسل به‌طور مطلق: تک تک احادیث مرسل با هر راوی‌ای، چه صحابی باشد چه غیر صحابی، یک نفر محذوف باشد یا این که یک سری نفر، حجت و دارای اعتبار می باشند.[۲۵]به عنوان مثال فقهایی که قائل به‌این عقیده می باشند محمد بن خالد برقی و بابا اوست.[۲۶] طرف داران این عقیده از اهل سنت، آمدی، صاحب، ابوحنیفه،[۲۷] ابوهاشم و اتباع آنها از معتزله می باشند.[۲۸]
برهان اعتبار و عدم اعتبار احادیث مرسل
دارای شهرت علمای شیعه که قائل به عدم اعتبار همگی مراسیل میباشند عدم اعتقاد به وثاقت راوی محذوف و همینطور به کارگیری از راویان ضعیف و مجهول در نقل حدیث از سوی برخی از مشایخ و قابلیت غلط در تشخیص ثقه به وسیله آن ها و همینطور گوناگونی در ملاک‌های تشخیص وثاقت را عامل بر عدم اعتبار احادیث مرسل دانسته‌اند.[۲۹]
برخی از فقیهان با دقت به‌این مقاله که برخی از مشایخ همانند محمد بن ابی عمیر در کتاب‌های رجالی در غایت وثاقت قرار داشته و صرفا از ثقات قصه نقل می‌نمایند، احادیث مرسل آنان‌را در حکم مسند دانسته و قائل به اعتبار مراسیل آنها گشته‌اند همان دیگر راوی محذوف نیز در حکم ثقه خواهد بود.[۳۰]
این اختلاف در حجیت و عدم حجیت در علمای اهل سنت نیز مشاهده می شود که اکثر محدثان، فقها و اصولیین به انگیزه فقدان شرط مقبولیت (اتصال مدرک) و جهل نسبت به اوضاع و احوال راوی و احتمال غیر صحابی یا این که ضعیف بودن آن، حدیث مرسل را ضعیف و مردود دانسته‌اند و برخی دیگر با اعتنا به آنکه غالباً راویان محذوف در گواهی، صحابی میباشند و صحابه نیز کلیه عادل میباشند و عدم آشنایی وی ضرری به وثاقت آن ها نمی‌زند، قائل به اعتبار حدیث مرسل گردیده‌اند.[۳۱]
حجیت بعضی از مراسیل
بعضا از علما با اصل قرار دادن عدم اعتبار مراسیل، مواقعی را استثنا کرده‌اند که مهم ترین آن ها عبارت‌اند از:
آشنایی راوی محذوف: راوی محذوف شناخته گردیده و ثقه میباشد. این سیرتکامل از احادیث در‌حالتی که چه مرسل میباشد البته در واقعیت مسند تلقی می شود و ارسال آن ضرری به اعتبار آن وارد نمی‌نماید. بعضی معتقدند که راوی محذوف از دو طرز قرائن فرنگی و آشنایی راوی از مدرک دیگر، قابل شناسایی میباشند.[۳۲]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با آوازه: ضعف ماجرا مرسل، توسط آوازه عملی یا این که روایی جبران گردیده باشد؛ یعنی در حالتی‌که فقها طبق قصه مرسل کار کرده باشند عامل بر حجیت آن می باشد؛[۳۳] هرچند در ارتباط با اعتبار و عدم آن بین علما اختلاف وجود دارااست.[۳۴]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با اجماع: در حالتی‌که خبری ضعیف باشد، ولی اجماع فقها، فعالیت به آن ماجرا باشد، در‌این‌صورت آن خبر حجت و قابل استناد خواهد بود.[۳۵]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با عمومات: در شرایطی که قصه مرسل موافق با عمومات و کتاب و سنت باشد، دارای اعتبار خواهد بود.[۳۶]
مراسیل مشایخ ثلاثه: مراد از مشایخ ثلاثه در نقل احادیث محمد بن ابی عمیر، [یادداشت ۳] احمد بن ابی نصر بزنطی [یادداشت ۴] و صفوان بن یحیی [یادداشت ۵] میباشند. بعضا معتقدند که مرسلات وی دارای اعتبار میباشد و ضرری به ماجرا نمی‌رساند و همینطور در صورتی‌که از یک راوی، ماجرا نقل نمایند عامل بر توثیق وی خواهد بود.
مراسیل اصحاب اجماع: اصحاب اجماع مشتمل بر ۱۸نفر از اصحاب امامان که محمد بن قدمت کشی بدان‌ها در سه تیم اشاره نموده است. بخش اعظمی از فقها مراسیل آن ها را دارای اعتبار دانسته‌اند.[۳۷] مجموعه نخستین مشمول زراره بن اعین، پر اسم و رسم بن خربوذ، برید بن معاویه، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار، محمد بن مسلم از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع)[۳۸] و دسته دوم جمیل بن دراج، عبدالله بن مسکان، عبدالله بن بکیر، حماد بن عثمان، حماد بن عیسی، ابان بن عثمان از اصحاب امام راستگو(ع)[۳۹] و دسته سوم، یونس بن عبدالرحمن، صفوان بن یحیی، بیاع الصابری، محمد بن ابی عمیر، عبدالله بن مغیره، حسن بن دوستداشتنی، احمد بن محمد بن ابی نصر از اصحاب امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) هستند.[۴۰]
مراسیل صدوق: مراسیل صدوق از حیطه بخش اعظمی از علما مثلا روضه خوان حر عاملی[۴۱] گزینه تایید قرار گرفته و مراسیل اورا همانند مسانیدش دارای اعتبار دانسته‌اند.[۴۲] در کتاب اینجانب لایحضره الفقیه وی ۲۰۵۰ ماجرا مرسل نام برده میباشد؛[۴۳] هرچند برخی زیرا شهید ثانی و آیت الله خویی قائل به عدم اعتبار مراسیل او شدند و بعضا دیگر زیرا متفحص داماد و امام خمینی قائل به شرح در احادیث مرسل روحانی صدوق میباشند[۴۴]
مراسیل روحانی طوسی: بعضی زیرا فاضل مقداد با دقت به اینکه وی صرفا از راویان ثقه نقل قصه می‌نماید قائل به اعتبار مراسیل او میباشند.[۴۵]
مراسیل محمد بن ادریس حلی: از فقهای متقدم و از بزرگان شیعه به حساب می‌آید. بعضی معتقدند که احادیث مرسل او حجت و دارای اعتبار بوده و می‌اقتدار به آن استناد کرد. برخی دسترسی او به اصول نخستین حدیثی را عامل بر حجیت مراسیل او میدانند.[۴۶]
مرسلات ثقات: بعضا معتقدند در‌صورتی‌که راوی ثقه روایتی را به طور مرسل نقل نماید روایتش حجت و دارای اعتبار است؛ چه از اصحاب اجماع، چه از مشایخ ثلاثه و چه از غیر اینها باشد. مثلا معتقدان به‌این عقیده، روضه خوان انصاری میباشد.[۴۷]
مراسیل کافی: مجموع احادیث مرسل نام برده در کتاب الکافی حجت و دارای اعتبار میباشند. برای مثال افرادی که به اعتبار احادیث کتاب این نظر را دارد، میرزای نائینی میباشد.[۴۸]
برای مثال مراسیل دیگر که در حجیت و عدم حجیت آن اختلاف وجود دارااست مراسیل حسن بن علی بن ابی عقیل العمانی، محمد بن احمد اسکافی، نجاشی[۴۹]و مرسلات بنوفضال[۵۰] میباشد.
اعتبار احادیث مرسل
نزد علما و محدثان، اعتبار و قابل استناد بودن احادیث مرسل، از مسائل اختلافی محسوب گردیده[۱۷] و اقوال گوناگونی در این مورد مطرح گردیده‌است:
۱. عدم حجیت کل مراسیل: توده کثیری از علمای شیعه قائل به عدم اعتبار احادیث مرسل میباشند.[۱۸] فقیهانی زیرا متفحص حلی، علامه حلی، شهید نخستین، شهید ثانی[۱۹] و آیت الله خویی[۲۰] از مدافعان این عقیده میباشند. از علمای اهل سنت که قائل بدین عقیده می باشند می‌قدرت به حاجبی، عضدی، بیضاوی، رازی و شافعی اشاره کرد.[۲۱] آنان احادیث مرسل را به‌طور مطلق نمی‌پذیرند و آن را سبب ساز ضعف مدرک پک پذیرایی ترحیم مشهد می دانند.[۲۲]
۲. شرح: بعضا معتقدند در‌حالتی که ماجرا مرسل با لفظ غیر واحد داستان گردد ادله بر این میباشد که ماجرا را بیش تر از یک نفر قصه کرده‌اند و این دستور باعث اعتقاد و باور و ظن موفق میباشد؛ لذا می‌قدرت بدان اتکا کرد به بر خلاف روایاتی که با لفظ ها عن رجل، عن بعض اصحابنا آمده میباشد.[۲۳] بعضا از علمای اهل سنت همانند شافعی شروطی را برای تایید حدیث مرسل قائلند به عنوان مثال آنکه ناقل حدیث مرسل از بزرگان تابعین باشد در‌این‌صورت ضعف آن جبران می شود.[۲۴]
۳. حجیت کل احادیث مرسل به‌طور مطلق: تک تک احادیث مرسل با هر راوی‌ای، چه صحابی باشد چه غیر صحابی، یک نفر محذوف باشد یا این که یک سری نفر، حجت و دارای اعتبار می باشند.[۲۵]به عنوان مثال فقهایی که قائل به‌این عقیده می باشند محمد بن خالد برقی و بابا اوست.[۲۶] طرف داران این عقیده از اهل سنت، آمدی، صاحب، ابوحنیفه،[۲۷] ابوهاشم و اتباع آنها از معتزله می باشند.[۲۸]
برهان اعتبار و عدم اعتبار احادیث مرسل
دارای شهرت علمای شیعه که قائل به عدم اعتبار همگی مراسیل میباشند عدم اعتقاد به وثاقت راوی محذوف و همینطور به کارگیری از راویان ضعیف و مجهول در نقل حدیث از سوی برخی از مشایخ و قابلیت غلط در تشخیص ثقه به وسیله آن ها و همینطور گوناگونی در ملاک‌های تشخیص وثاقت را عامل بر عدم اعتبار احادیث مرسل دانسته‌اند.[۲۹]
برخی از فقیهان با دقت به‌این مقاله که برخی از مشایخ همانند محمد بن ابی عمیر در کتاب‌های رجالی در غایت وثاقت قرار داشته و صرفا از ثقات قصه نقل می‌نمایند، احادیث مرسل آنان‌را در حکم مسند دانسته و قائل به اعتبار مراسیل آنها گشته‌اند همان دیگر راوی محذوف نیز در حکم ثقه خواهد بود.[۳۰]
این اختلاف در حجیت و عدم حجیت در علمای اهل سنت نیز مشاهده می شود که اکثر محدثان، فقها و اصولیین به انگیزه فقدان شرط مقبولیت (اتصال مدرک) و جهل نسبت به اوضاع و احوال راوی و احتمال غیر صحابی یا این که ضعیف بودن آن، حدیث مرسل را ضعیف و مردود دانسته‌اند و برخی دیگر با اعتنا به آنکه غالباً راویان محذوف در گواهی، صحابی میباشند و صحابه نیز کلیه عادل میباشند و عدم آشنایی وی ضرری به وثاقت آن ها نمی‌زند، قائل به اعتبار حدیث مرسل گردیده‌اند.[۳۱]
حجیت بعضی از مراسیل
بعضا از علما با اصل قرار دادن عدم اعتبار مراسیل، مواقعی را استثنا کرده‌اند که مهم ترین آن ها عبارت‌اند از:
آشنایی راوی محذوف: راوی محذوف شناخته گردیده و ثقه میباشد. این سیرتکامل از احادیث در‌حالتی که چه مرسل میباشد البته در واقعیت مسند تلقی می شود و ارسال آن ضرری به اعتبار آن وارد نمی‌نماید. بعضی معتقدند که راوی محذوف از دو طرز قرائن فرنگی و آشنایی راوی از مدرک دیگر، قابل شناسایی میباشند.[۳۲]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با آوازه: ضعف ماجرا مرسل، توسط آوازه عملی یا این که روایی جبران گردیده باشد؛ یعنی در حالتی‌که فقها طبق قصه مرسل کار کرده باشند عامل بر حجیت آن می باشد؛[۳۳] هرچند در ارتباط با اعتبار و عدم آن بین علما اختلاف وجود دارااست.[۳۴]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با اجماع: در حالتی‌که خبری ضعیف باشد، ولی اجماع فقها، فعالیت به آن ماجرا باشد، در‌این‌صورت آن خبر حجت و قابل استناد خواهد بود.[۳۵]
حجیت احادیث مرسل جبران گردیده با عمومات: در شرایطی که قصه مرسل موافق با عمومات و کتاب و سنت باشد، دارای اعتبار خواهد بود.[۳۶]
مراسیل مشایخ ثلاثه: مراد از مشایخ ثلاثه در نقل احادیث محمد بن ابی عمیر، [یادداشت ۳] احمد بن ابی نصر بزنطی [یادداشت ۴] و صفوان بن یحیی [یادداشت ۵] میباشند. بعضا معتقدند که مرسلات وی دارای اعتبار میباشد و ضرری به ماجرا نمی‌رساند و همینطور در صورتی‌که از یک راوی، ماجرا نقل نمایند عامل بر توثیق وی خواهد بود.
مراسیل اصحاب اجماع: اصحاب اجماع مشتمل بر ۱۸نفر از اصحاب امامان که محمد بن قدمت کشی بدان‌ها در سه تیم اشاره نموده است. بخش اعظمی از فقها مراسیل آن ها را دارای اعتبار دانسته‌اند.[۳۷] مجموعه نخستین مشمول زراره بن اعین، پر اسم و رسم بن خربوذ، برید بن معاویه، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار، محمد بن مسلم از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع)[۳۸] و دسته دوم جمیل بن دراج، عبدالله بن مسکان، عبدالله بن بکیر، حماد بن عثمان، حماد بن عیسی، ابان بن عثمان از اصحاب امام راستگو(ع)[۳۹] و دسته سوم، یونس بن عبدالرحمن، صفوان بن یحیی، بیاع الصابری، محمد بن ابی عمیر، عبدالله بن مغیره، حسن بن دوستداشتنی، احمد بن محمد بن ابی نصر از اصحاب امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) هستند.[۴۰]
مراسیل صدوق: مراسیل صدوق از حیطه بخش اعظمی از علما مثلا روضه خوان حر عاملی[۴۱] گزینه تایید قرار گرفته و مراسیل اورا همانند مسانیدش دارای اعتبار دانسته‌اند.[۴۲] در کتاب اینجانب لایحضره الفقیه وی ۲۰۵۰ ماجرا مرسل نام برده میباشد؛[۴۳] هرچند برخی زیرا شهید ثانی و آیت الله خویی قائل به عدم اعتبار مراسیل او شدند و بعضا دیگر زیرا متفحص داماد و امام خمینی قائل به شرح در احادیث مرسل روحانی صدوق میباشند[۴۴]
مراسیل روحانی طوسی: بعضی زیرا فاضل مقداد با دقت به اینکه وی صرفا از راویان ثقه نقل قصه می‌نماید قائل به اعتبار مراسیل او میباشند.[۴۵]
مراسیل محمد بن ادریس حلی: از فقهای متقدم و از بزرگان شیعه به حساب می‌آید. بعضی معتقدند که احادیث مرسل او حجت و دارای اعتبار بوده و می‌اقتدار به آن استناد کرد. برخی دسترسی او به اصول نخستین حدیثی را عامل بر حجیت مراسیل او میدانند.[۴۶]
مرسلات ثقات: بعضا معتقدند در‌صورتی‌که راوی ثقه روایتی را به طور مرسل نقل نماید روایتش حجت و دارای اعتبار است؛ چه از اصحاب اجماع، چه از مشایخ ثلاثه و چه از غیر اینها باشد. مثلا معتقدان به‌این عقیده، روضه خوان انصاری میباشد.[۴۷]
مراسیل کافی: مجموع احادیث مرسل نام برده در کتاب الکافی حجت و دارای اعتبار میباشند. برای مثال افرادی که به اعتبار احادیث کتاب این نظر را دارد، میرزای نائینی میباشد.[۴۸]
برای مثال مراسیل دیگر که در حجیت و عدم حجیت آن اختلاف وجود دارااست مراسیل حسن بن علی بن ابی عقیل العمانی، محمد بن احمد اسکافی، نجاشی[۴۹]و مرسلات بنوفضال[۵۰] میباشد.
تفاوت پذیرایی مراسم ترحیم خانوادگی و مراسمهای پرجمعیت