بدور دوازدهم ذکر کردوگوی شرعی راس ذکر کردوگوی ادیان و تمدنهای سازمان تمدن و پیوندها اسلامی و بنیان اذعان کردوگوی ادیان واتیکان با سخنرانی مدیریت حوزه علمیه خراسان در پک پذیرایی ترحیم مشهد شهر حافظه موقت ادامه یافت.
به نقل از ایرنا از تارنمای سازمان فرهنگ و تمدن و پیوندها اسلامی، حجتالاسلام علی خیاط درین سخنرانی که با زمینه «مؤلفههای یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام، با تأکید بر زمان جوانی» جاری ساختن شد، ابراز کرد: مسئله یادگیری و یاددهی و به صورت مجموعّی فراگیری، از موضوعات اصلی و دامنهدار در تاریخ حیات انسان بوده میباشد و ذکر کردوگوها پیرامون هستیشناسی، معرفتشناسی و شیوهشناسی آن کماکان ادامه داراست.
متن بدون نقص سخنرانی او به تفصیل ذیل میباشد:
تغییرات در فلسفههای آموزشی، طرزهای درس دادن و ادراک علمی از روند یادگیری، عمده دلایل استمرار مباحث مربوط به یادگرفتن میباشد. در دولت ها ابتدایی، یادگیری عمدتاً از روش شفاهی و به طور سنتی اجرا می شد و یادگرفتن و جابجایی علم از روش روایتگویی، نقلعهدوپیمانهای شفاهی، و شغلهای عملی شکل میگرفت. در زمانه باستان، مرکزها آموزشی مانند آکادمیهای یونان باستان (سقراط، افلاطون، و ارسطو) و مدرسه ها هندو و چینی به پیشرفت شیوههای قانونیخیس آموزشی پرداختند. طرزهایی مانند سوال و جواب، مشاجرههای فلسفی و ارزیابی متن ها دراین روزگار رایج بود. در قرن ها وسطی در غرب، یادگرفتن عمدتاً در صومعهها و کالجها متمرکز بود و تفحص متنها مقدس، مناظرات فلسفی و نظارت متن ها کلاسیک، مهمترین روشهای یادگرفتن به شمار میرفت. (الماسی،۱۳۸۰ش، ص۱۹–۱۹۶) دراین بین، ظهور اسلام در قرن ۷ میلادی و نگاه ویژهی این آئین آسمانی به مسئله علم و یادگرفتن، توانست تحولی شگرف درین مورد ساختوساز نماید و در قرنها ۸ تا ۱۲ میلادی و هم زمان با بعد از ظهر طلایی اسلام، این تحولات به نقط ی اوج خویش رسید. ظهور محققان تبارک مسلمانها در علمهای فلسفه، ریاضی ها، طب، نجوم، شیمی و... و همینطور تولید نظامیهها، دارالحکمهها، رصدخانهها و کتابخانههای بزرگ و کار هزاران علمپژوه مسلمان، از خصوصیتهای دانشی و آموزشی این بعد از ظهر میباشد. (بورلو، ۱۳۸۶ش، ص۱۴۸-۱۶۵)
در زمانهای پس از بعد از ظهر طلایی اسلام، همانند بعد از ظهر رنسانس که بعدازظهر پژوهش علم ها تجربی و طریقهای علمی بر اساس تست و مشاهده بود و همینطور قرنها ۱۹ و۲۰ میلادی که عصر ارائه نظرها آموزشی همانند رفتارگرایی، آشناییگرایی و ایجاد کردگرایی بود نیز تحولات بنیادینی در نحوههای یادگرفتن و طریقهای علمی پدیدآمد. با این درحال حاضر در قرن ۲۱ و عصر معاصر، با ظهور و گسترش روزافزون فناوری داده ها، یادگرفتن الکترونیکی، یادگیری آنلاین و استعمال از ابزارهای دیجیتال مانند هوش تصنعی و مصنوعی و قابل انعطافافزارهای آموزشی، طریقهای فراگیری و یادگیری به کلی در گیر دگردیسی شدهاست. (رستگارپور، ۱۳۹۱ش، ص۲۱۹)
رسیدگی تاریخچه طرزهای یادگیری نماددهنده توسعه و گسترش مداوم و تغییرات در طریقها و نظر ها آموزشی میباشد که دگرگونی در روند یادگیری را در حین مجال نمایان میسازد. اکنون عقیدههای یادگیری مهمی در علم ها تربیتی و آموزشی شناخته گردیدهاند که هرکدام از آنها به جنبههای گوناگون روند یادگیری دقت داراست و میتواند از جنبه متبوع خویش، به ادراک خوب طرزهای آموزشی و بهبود تجربیات یادگیری یاری دهد. (خولیوخوتا و متیواچ، ۱۴۰۰ش) این اظهار نظر مجموعاَ به دو مجموعه تجربیات گرایی و خردگرایی تقسیم می شوند و هر کدام مبانی علمی و طریقهای آموزشی اختصاصی به خویش را دارا هستند. (هیلگارد و اعتقادوباور، ۱۳۶۷ش، ص ۳۴)
با این حالا، مسلمانها معتقدند هرچند طرزها و ابزارهای یادگرفتن، گسترش و تکامل پیدا کرده و عقیدههای گوناگونی درین خصوص مطرح گردیده است، البته روح حکم دهنده بر قضیه فراگیری، یاددهی و یادگیری که در اسلام به آن پرداخته شدهاست، اثبات میباشند و با سپری شد فرصت و ظهور نظرها تازه، تغییرو تحول نمیکنند. (رک: مطهری، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص ۴۷۹) این داعیه بر شالوده باور مسلمانها به فرصتمند و جای مند نبودن معارف و آموزههای اسلامی[۱] پایدار میباشد. حالا سؤال اینجاست که بر این محور، از منظر اسلام، در یاددهی و یادگیری چه مؤلفهها و الزاماتی چهت نیل به غرض (که به عبارتی تحقّق یادگرفتن باشد) وجود داراست؟ و یا این که همان، مؤلفههای یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام چیست؟ از سوی دیگر، با دقت به اینکه یادگرفتن در بازه زمانیهای سنّی متفاوتی قابل تحقّق میباشد؛ آیا از منظر اسلام، یادگرفتنپذیری در عصر جوانی نسبت به بقیه عصرهای سنّی، تفاوت داراست یا این که نه؟ به لحاظ میرسد جواب بدین سؤالها میتواند، تا حد متعددی سبک یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام را رسم کند.
علم و یادگرفتن در اسلام
در اسلام، یاددهی و یادگیری جایگاهی بسیار اصلی و محوری داراست تا جایی که اول پیوندها وحیانی در بین معبود متعال و رسول اسلام، مربوط به علم و یادگرفتن میباشد. (علق (۹۶):۱-۵) در قرآن مهربان بالغ بر ۷۵۰ توشه از علم، یادگرفتن و یادگیری کلام به در بین آمده کهاین ترازو اهتمام و پرداختن به علم بین کتاب ها آسمانی منحصر میباشد. (طباطبایی، ۱۳۵۳ش، ص۱۵۴) مغایر اقتضائات نظام طبقاتی تمدّنهای قدیم مانند فرهنگ کشور ایران و فرهنگ وتمدن روم که در آن ها فقطً طبقات خاصی اذن سواد آموزی و علمپژوهی داشتند،(مطهری، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۱۶۸) از منظر اسلام دستیابی علم بر هر زن و مرد خیر صرفا روا بلکه واجب میباشد (برقی، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲۵) و حاکمیت نیز ملزم به فراگیری مجموع جامعه میباشد. (شریف الرضی، ۱۴۱۴ق، ص ۴۵۷) در اسلام ضمن تاکید بر اثرها و پیامدهای نفیس استحصال علم در معاش مادی، اجر اخروی متعددی نیز برای آن در حیث گرفته گردیده است. (فتال نیشابوری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۲) تا جایی که آموزش قسمتی از یک دانش، از هزار رکعت نماز مستحبی بلندتر دانسته گردیده و حضور نزد یک دانشمند و آموزش دانش از آن، از تشییع هزار لاشه، عیادت هزار بیمار، عبادت هزار شب، روزه هزار روز، صدقه دادن هزار درهم به فقیران و اعمال هزار حج غیر واجب بلندتر و با فضیلتخیس شمرده گردیدهاست. (طبرسی، ۱۳۴۴ش، ص۱۳۶)
ولی این اثر ها و خصوصیتها مرتبط با هر نوع دانشی وجود ندارد و اسلام برای علم مناسب، چارچوبها و مشخصاتی را در حیث گرفته میباشد. کلاً، از منظر اسلام، علم مناسب، دانشی میباشد که بشر از روش آن به وجود خداوند پی برنده شود. چراکه به هر معیار بشر در علم ها گوناگون ورود نماید و حقایق و جزئیات را مشاهده نماید، بیشتر بهاین مقاله میرسد که جهان با این نظم، جزئیات و عجایبش، نمیتواند فارغ از سازنده مدبّر باشد. از طرف دیگر این خدا نحوه درست معاش را از روش پیامبرانش به بشر یادگرفتن داده که بشر می بایست آن نحوهها را بیاموزد و طبق آنها شغل نماید.
یکیاز دیگر از خصوصیتهای علم مناسب از منظر اسلام، سود داشتن و کاربردی بودن میباشد؛ (کلینی، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۳۷) چراکه بخش اعظمی از علم ها، درک کردن و یا این که ندانستن آن سود یا این که ضرری برای شخص ندارد. در منابع اسلامی آمده میباشد که نبی اسلام وارد مسجد شدند، گروهی را دیدند که محیط مردی را گرفته و میگویند وی داناترین عموم به دودمان عرب، زمان ناآگاهی و اشعار عرب میباشد؛ فرستاده اسلام فرمودند: اینها علمی میباشد که در صورتیکه کسی آن را نداند ضرر و زیان نمینماید و هر کس بداند، منفعت و سودی نمیپیروزی.(کلینی، به عبارتی، ج۱، ص۷۶) در قصه دیگر آمده میباشد که به نوجوان ها چیزهایی را فراگیری دهید که در آتی با آن احتیاج پیدا خواهند کرد. (ابن ابی الحدید، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۳۳۳) در انگیزه این موضوع نیز اینگونه آمده میباشد که دایره علم ها بسیار عظیم میباشد و از طرفی، قدمت بشر کفاف آموزش کلیه علم ها را نمیدهد، لذا از علم می بایست آن واحد سنجش که دارنده عایدی و کاربرد میباشد، فراگرفته گردد.
بدور دوازدهم ذکر کردوگوی شرعی راس ذکر کردوگوی ادیان و تمدنهای سازمان تمدن و پیوندها اسلامی و بنیان اذعان کردوگوی ادیان واتیکان با سخنرانی مدیریت حوزه علمیه خراسان در پک پذیرایی ترحیم مشهد شهر حافظه موقت ادامه یافت.
به نقل از ایرنا از تارنمای سازمان فرهنگ و تمدن و پیوندها اسلامی، حجتالاسلام علی خیاط درین سخنرانی که با زمینه «مؤلفههای یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام، با تأکید بر زمان جوانی» جاری ساختن شد، ابراز کرد: مسئله یادگیری و یاددهی و به صورت مجموعّی فراگیری، از موضوعات اصلی و دامنهدار در تاریخ حیات انسان بوده میباشد و ذکر کردوگوها پیرامون هستیشناسی، معرفتشناسی و شیوهشناسی آن کماکان ادامه داراست.
متن بدون نقص سخنرانی او به تفصیل ذیل میباشد:
تغییرات در فلسفههای آموزشی، طرزهای درس دادن و ادراک علمی از روند یادگیری، عمده دلایل استمرار مباحث مربوط به یادگرفتن میباشد. در دولت ها ابتدایی، یادگیری عمدتاً از روش شفاهی و به طور سنتی اجرا می شد و یادگرفتن و جابجایی علم از روش روایتگویی، نقلعهدوپیمانهای شفاهی، و شغلهای عملی شکل میگرفت. در زمانه باستان، مرکزها آموزشی مانند آکادمیهای یونان باستان (سقراط، افلاطون، و ارسطو) و مدرسه ها هندو و چینی به پیشرفت شیوههای قانونیخیس آموزشی پرداختند. طرزهایی مانند سوال و جواب، مشاجرههای فلسفی و ارزیابی متن ها دراین روزگار رایج بود. در قرن ها وسطی در غرب، یادگرفتن عمدتاً در صومعهها و کالجها متمرکز بود و تفحص متنها مقدس، مناظرات فلسفی و نظارت متن ها کلاسیک، مهمترین روشهای یادگرفتن به شمار میرفت. (الماسی،۱۳۸۰ش، ص۱۹–۱۹۶) دراین بین، ظهور اسلام در قرن ۷ میلادی و نگاه ویژهی این آئین آسمانی به مسئله علم و یادگرفتن، توانست تحولی شگرف درین مورد ساختوساز نماید و در قرنها ۸ تا ۱۲ میلادی و هم زمان با بعد از ظهر طلایی اسلام، این تحولات به نقط ی اوج خویش رسید. ظهور محققان تبارک مسلمانها در علمهای فلسفه، ریاضی ها، طب، نجوم، شیمی و... و همینطور تولید نظامیهها، دارالحکمهها، رصدخانهها و کتابخانههای بزرگ و کار هزاران علمپژوه مسلمان، از خصوصیتهای دانشی و آموزشی این بعد از ظهر میباشد. (بورلو، ۱۳۸۶ش، ص۱۴۸-۱۶۵)
در زمانهای پس از بعد از ظهر طلایی اسلام، همانند بعد از ظهر رنسانس که بعدازظهر پژوهش علم ها تجربی و طریقهای علمی بر اساس تست و مشاهده بود و همینطور قرنها ۱۹ و۲۰ میلادی که عصر ارائه نظرها آموزشی همانند رفتارگرایی، آشناییگرایی و ایجاد کردگرایی بود نیز تحولات بنیادینی در نحوههای یادگرفتن و طریقهای علمی پدیدآمد. با این درحال حاضر در قرن ۲۱ و عصر معاصر، با ظهور و گسترش روزافزون فناوری داده ها، یادگرفتن الکترونیکی، یادگیری آنلاین و استعمال از ابزارهای دیجیتال مانند هوش تصنعی و مصنوعی و قابل انعطافافزارهای آموزشی، طریقهای فراگیری و یادگیری به کلی در گیر دگردیسی شدهاست. (رستگارپور، ۱۳۹۱ش، ص۲۱۹)
رسیدگی تاریخچه طرزهای یادگیری نماددهنده توسعه و گسترش مداوم و تغییرات در طریقها و نظر ها آموزشی میباشد که دگرگونی در روند یادگیری را در حین مجال نمایان میسازد. اکنون عقیدههای یادگیری مهمی در علم ها تربیتی و آموزشی شناخته گردیدهاند که هرکدام از آنها به جنبههای گوناگون روند یادگیری دقت داراست و میتواند از جنبه متبوع خویش، به ادراک خوب طرزهای آموزشی و بهبود تجربیات یادگیری یاری دهد. (خولیوخوتا و متیواچ، ۱۴۰۰ش) این اظهار نظر مجموعاَ به دو مجموعه تجربیات گرایی و خردگرایی تقسیم می شوند و هر کدام مبانی علمی و طریقهای آموزشی اختصاصی به خویش را دارا هستند. (هیلگارد و اعتقادوباور، ۱۳۶۷ش، ص ۳۴)
با این حالا، مسلمانها معتقدند هرچند طرزها و ابزارهای یادگرفتن، گسترش و تکامل پیدا کرده و عقیدههای گوناگونی درین خصوص مطرح گردیده است، البته روح حکم دهنده بر قضیه فراگیری، یاددهی و یادگیری که در اسلام به آن پرداخته شدهاست، اثبات میباشند و با سپری شد فرصت و ظهور نظرها تازه، تغییرو تحول نمیکنند. (رک: مطهری، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص ۴۷۹) این داعیه بر شالوده باور مسلمانها به فرصتمند و جای مند نبودن معارف و آموزههای اسلامی[۱] پایدار میباشد. حالا سؤال اینجاست که بر این محور، از منظر اسلام، در یاددهی و یادگیری چه مؤلفهها و الزاماتی چهت نیل به غرض (که به عبارتی تحقّق یادگرفتن باشد) وجود داراست؟ و یا این که همان، مؤلفههای یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام چیست؟ از سوی دیگر، با دقت به اینکه یادگرفتن در بازه زمانیهای سنّی متفاوتی قابل تحقّق میباشد؛ آیا از منظر اسلام، یادگرفتنپذیری در عصر جوانی نسبت به بقیه عصرهای سنّی، تفاوت داراست یا این که نه؟ به لحاظ میرسد جواب بدین سؤالها میتواند، تا حد متعددی سبک یاددهی و یادگیری مناسب از منظر اسلام را رسم کند.
علم و یادگرفتن در اسلام
در اسلام، یاددهی و یادگیری جایگاهی بسیار اصلی و محوری داراست تا جایی که اول پیوندها وحیانی در بین معبود متعال و رسول اسلام، مربوط به علم و یادگرفتن میباشد. (علق (۹۶):۱-۵) در قرآن مهربان بالغ بر ۷۵۰ توشه از علم، یادگرفتن و یادگیری کلام به در بین آمده کهاین ترازو اهتمام و پرداختن به علم بین کتاب ها آسمانی منحصر میباشد. (طباطبایی، ۱۳۵۳ش، ص۱۵۴) مغایر اقتضائات نظام طبقاتی تمدّنهای قدیم مانند فرهنگ کشور ایران و فرهنگ وتمدن روم که در آن ها فقطً طبقات خاصی اذن سواد آموزی و علمپژوهی داشتند،(مطهری، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۱۶۸) از منظر اسلام دستیابی علم بر هر زن و مرد خیر صرفا روا بلکه واجب میباشد (برقی، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲۵) و حاکمیت نیز ملزم به فراگیری مجموع جامعه میباشد. (شریف الرضی، ۱۴۱۴ق، ص ۴۵۷) در اسلام ضمن تاکید بر اثرها و پیامدهای نفیس استحصال علم در معاش مادی، اجر اخروی متعددی نیز برای آن در حیث گرفته گردیده است. (فتال نیشابوری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۲) تا جایی که آموزش قسمتی از یک دانش، از هزار رکعت نماز مستحبی بلندتر دانسته گردیده و حضور نزد یک دانشمند و آموزش دانش از آن، از تشییع هزار لاشه، عیادت هزار بیمار، عبادت هزار شب، روزه هزار روز، صدقه دادن هزار درهم به فقیران و اعمال هزار حج غیر واجب بلندتر و با فضیلتخیس شمرده گردیدهاست. (طبرسی، ۱۳۴۴ش، ص۱۳۶)
ولی این اثر ها و خصوصیتها مرتبط با هر نوع دانشی وجود ندارد و اسلام برای علم مناسب، چارچوبها و مشخصاتی را در حیث گرفته میباشد. کلاً، از منظر اسلام، علم مناسب، دانشی میباشد که بشر از روش آن به وجود خداوند پی برنده شود. چراکه به هر معیار بشر در علم ها گوناگون ورود نماید و حقایق و جزئیات را مشاهده نماید، بیشتر بهاین مقاله میرسد که جهان با این نظم، جزئیات و عجایبش، نمیتواند فارغ از سازنده مدبّر باشد. از طرف دیگر این خدا نحوه درست معاش را از روش پیامبرانش به بشر یادگرفتن داده که بشر می بایست آن نحوهها را بیاموزد و طبق آنها شغل نماید.
یکیاز دیگر از خصوصیتهای علم مناسب از منظر اسلام، سود داشتن و کاربردی بودن میباشد؛ (کلینی، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۳۷) چراکه بخش اعظمی از علم ها، درک کردن و یا این که ندانستن آن سود یا این که ضرری برای شخص ندارد. در منابع اسلامی آمده میباشد که نبی اسلام وارد مسجد شدند، گروهی را دیدند که محیط مردی را گرفته و میگویند وی داناترین عموم به دودمان عرب، زمان ناآگاهی و اشعار عرب میباشد؛ فرستاده اسلام فرمودند: اینها علمی میباشد که در صورتیکه کسی آن را نداند ضرر و زیان نمینماید و هر کس بداند، منفعت و سودی نمیپیروزی.(کلینی، به عبارتی، ج۱، ص۷۶) در قصه دیگر آمده میباشد که به نوجوان ها چیزهایی را فراگیری دهید که در آتی با آن احتیاج پیدا خواهند کرد. (ابن ابی الحدید، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۳۳۳) در انگیزه این موضوع نیز اینگونه آمده میباشد که دایره علم ها بسیار عظیم میباشد و از طرفی، قدمت بشر کفاف آموزش کلیه علم ها را نمیدهد، لذا از علم می بایست آن واحد سنجش که دارنده عایدی و کاربرد میباشد، فراگرفته گردد.
قیمت پک پذیرایی ترحیم مشهد؛ عوامل مؤثر بر هزینه و راهنمای انتخاب پک اقتصادی