مجله خبری تشریفات

عقیده عدل و داد صحابه
نوشته‌علمیٔ مهم: عقیده عدل و داد صحابه
رسول(ص):
«[در روز قیامت] مردانی از امتم آورده و به دوزخ وجهنم برده می گردند. اینجانب میگویم: پروردگارا! [اینان] اصحاب منند. پس گفته می‌گردد: تو نمی‌دانی که بعداز تو چه کردند. پس اینجانب به عبارتی را می گویم که عبد نیکو‌کار [یعنی حضرت عیسی(ع)] اذعان کرد: «و تا هنگامی در میانشان بودم بر آن ها گواه بودم. پس زیرا روح منرا گرفتی، تو خویش بر آن‌ها پاسبان بودی، و تو بر هر چیز مدرک. در‌حالتی که عذابشان کنی، آن ها بندگان تواند و درصورتی که بر وی ببخشایی تو خویش کارکشته و حکیمی.» (سوره مائده، آیه ها ۱۱۸-۱۱۷). پس به اینجانب گفته می‌گردد: از وقتی که تو از آن ها غیر وابسته شدی دائما به عقب پک پذیرایی ترحیم مشهد برگشتند.»

الحمیدی، الجمع در میان الصحیحین البخاری و مسلم، ۱۴۱۹ق، ج۲، صص ۵۰-۵۱.

اهل سنت (جز گردآوری‌ای اندک که ابن‌حجر آنها‌را مُبْتَدعه خوانده بر این باورند که همگی صحابه عادل می‌باشند.[۱۸] به ظواهر بعضا از علمای اهل سنت این عقیده را نپذیرفته‌اند. براین اساس نمی‌قدرت اظهار‌کرد تمامی اهل سنت قائل به‌این عقیده می‌باشند.[۱۹] به عنوان مثال ابن ابی الحدید (سنی معتزلی) راجع‌به برپاکنندگان مبارزه جمل میگوید:

«همگی اینها از لحاظ یاران معتزلی ما نابودند به جز عائشه و طلحه و زبیر؛ چون این سه نفر توبه کردند و سوای توبه، حکم اینها نیز به خیال اصرارشان بر بغی، دوزخ وجهنم میباشد.»
همو درباره لشکریان شام در صفین می‌نویسد:

«کلیه آنان از لحاظ یاران معتزلی ما نابودند؛ چون بر بغی پای فشردند و مرگشان نیز به‌این حالا بود؛ خواه سران آن‌ها و خواه پیروانشان.»
همینطور درباره خوارج اینگونه می‌نویسد:

«آن‌ها از دید یاران معتزلی ما فارغ از اختلاف حیث در دوزخند. به صورت کلی، یاران ما هر فاسقی را که در هم اکنون فسق بمیرد دوزخی می دانند و شکی وجود ندارد که باغی و خروج کننده بر امام حق، گناه کار میباشد.»[۲۰]
برای عادل بودن صحابه، به بعضا از نشانه‌ها قرآن استناد شد‌ه‌است؛[۲۱] مثلا: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِ‌ینَ وَالْأَنصَارِ‌ وَالَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّ‌ضِی اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَ‌ضُوا عَنْهُ (ترجمه:و پیشگامان اولیه از مهاجران و انصار، و اشخاصی که با نیکوکاری از آن‌ها تاسی کردند، پروردگار از وی خشنود و آنها [نیز] از وی خشنودند.)[توبه–۱۰۰]
البته به اعتقادوباور بعضا عالمان مسلمان این آیه دلالتی بر عادل بودن کلیه صحابه ندارد، چرا‌که اولا در خویش قرآن آمده میباشد که در دل‌های برخی از آنان مرض میباشد،[۲۲] بعضی از آن ها برای منافقان جاسوسی می‌نمایند، بعضی از آن ها فاسقند، فرستاده(ص) از شغل های بعضی از آنان بیزاری جسته میباشد و پروردگار نیز از آنها ناخشنود میباشد؛[۲۳] ثانیا برتری و رضایت پروردگار از آنان، مقید به ایمان و شغل پارسا میباشد و ستودن مؤمنین در آیه ۱۰۰ سوره توبه، در سیاقی میباشد که منافقان را به باعث بی دینی و شغل های بدشان شماتت می‌نماید. در آیه‌ها متعدد قرآن آمده که پروردگار از فاسقان ناخشنود میباشد[۲۴] و بدکاران را کیفر میدهد[۲۵].[۲۶]

آیه دیگری که برای عدل و داد صحابه بدان استناد گردیده این میباشد:[۲۷] کنتُمْ خَیرَ‌ أُمَّةٍ أُخْرِ‌جَتْ لِلنَّاسِ (ترجمه:شما شایسته ترین امتی می باشید که برای عموم پدیدار گردیده‌اید.)[آل عمران–۱۱۰]
به گفته بعضی عالمان شرعی، این آیه نیز هیچ دلالتی بر عقیده ذکر شده ندارد؛ چرا‌که برای شایسته ترین امت بودن کافی میباشد که گروهی «شایسته ترین» در آنان باشد که در دیگر امت‌ها نبوده باشد. به علاوه در‌حالتی که بر عدل و داد کلیه امت اسلامی دلالت نماید، نباید در میانشان منافق و مرتد یافت گردد، در حالی که مسلما اینگونه وجود ندارد.[۲۸]

عقیده عدل و داد صحابه
نوشته‌علمیٔ مهم: عقیده عدل و داد صحابه
رسول(ص):
«[در روز قیامت] مردانی از امتم آورده و به دوزخ وجهنم برده می گردند. اینجانب میگویم: پروردگارا! [اینان] اصحاب منند. پس گفته می‌گردد: تو نمی‌دانی که بعداز تو چه کردند. پس اینجانب به عبارتی را می گویم که عبد نیکو‌کار [یعنی حضرت عیسی(ع)] اذعان کرد: «و تا هنگامی در میانشان بودم بر آن ها گواه بودم. پس زیرا روح منرا گرفتی، تو خویش بر آن‌ها پاسبان بودی، و تو بر هر چیز مدرک. در‌حالتی که عذابشان کنی، آن ها بندگان تواند و درصورتی که بر وی ببخشایی تو خویش کارکشته و حکیمی.» (سوره مائده، آیه ها ۱۱۸-۱۱۷). پس به اینجانب گفته می‌گردد: از وقتی که تو از آن ها غیر وابسته شدی دائما به عقب پک پذیرایی ترحیم مشهد برگشتند.»

الحمیدی، الجمع در میان الصحیحین البخاری و مسلم، ۱۴۱۹ق، ج۲، صص ۵۰-۵۱.

اهل سنت (جز گردآوری‌ای اندک که ابن‌حجر آنها‌را مُبْتَدعه خوانده بر این باورند که همگی صحابه عادل می‌باشند.[۱۸] به ظواهر بعضا از علمای اهل سنت این عقیده را نپذیرفته‌اند. براین اساس نمی‌قدرت اظهار‌کرد تمامی اهل سنت قائل به‌این عقیده می‌باشند.[۱۹] به عنوان مثال ابن ابی الحدید (سنی معتزلی) راجع‌به برپاکنندگان مبارزه جمل میگوید:

«همگی اینها از لحاظ یاران معتزلی ما نابودند به جز عائشه و طلحه و زبیر؛ چون این سه نفر توبه کردند و سوای توبه، حکم اینها نیز به خیال اصرارشان بر بغی، دوزخ وجهنم میباشد.»
همو درباره لشکریان شام در صفین می‌نویسد:

«کلیه آنان از لحاظ یاران معتزلی ما نابودند؛ چون بر بغی پای فشردند و مرگشان نیز به‌این حالا بود؛ خواه سران آن‌ها و خواه پیروانشان.»
همینطور درباره خوارج اینگونه می‌نویسد:

«آن‌ها از دید یاران معتزلی ما فارغ از اختلاف حیث در دوزخند. به صورت کلی، یاران ما هر فاسقی را که در هم اکنون فسق بمیرد دوزخی می دانند و شکی وجود ندارد که باغی و خروج کننده بر امام حق، گناه کار میباشد.»[۲۰]
برای عادل بودن صحابه، به بعضا از نشانه‌ها قرآن استناد شد‌ه‌است؛[۲۱] مثلا: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِ‌ینَ وَالْأَنصَارِ‌ وَالَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّ‌ضِی اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَ‌ضُوا عَنْهُ (ترجمه:و پیشگامان اولیه از مهاجران و انصار، و اشخاصی که با نیکوکاری از آن‌ها تاسی کردند، پروردگار از وی خشنود و آنها [نیز] از وی خشنودند.)[توبه–۱۰۰]
البته به اعتقادوباور بعضا عالمان مسلمان این آیه دلالتی بر عادل بودن کلیه صحابه ندارد، چرا‌که اولا در خویش قرآن آمده میباشد که در دل‌های برخی از آنان مرض میباشد،[۲۲] بعضی از آن ها برای منافقان جاسوسی می‌نمایند، بعضی از آن ها فاسقند، فرستاده(ص) از شغل های بعضی از آنان بیزاری جسته میباشد و پروردگار نیز از آنها ناخشنود میباشد؛[۲۳] ثانیا برتری و رضایت پروردگار از آنان، مقید به ایمان و شغل پارسا میباشد و ستودن مؤمنین در آیه ۱۰۰ سوره توبه، در سیاقی میباشد که منافقان را به باعث بی دینی و شغل های بدشان شماتت می‌نماید. در آیه‌ها متعدد قرآن آمده که پروردگار از فاسقان ناخشنود میباشد[۲۴] و بدکاران را کیفر میدهد[۲۵].[۲۶]

آیه دیگری که برای عدل و داد صحابه بدان استناد گردیده این میباشد:[۲۷] کنتُمْ خَیرَ‌ أُمَّةٍ أُخْرِ‌جَتْ لِلنَّاسِ (ترجمه:شما شایسته ترین امتی می باشید که برای عموم پدیدار گردیده‌اید.)[آل عمران–۱۱۰]
به گفته بعضی عالمان شرعی، این آیه نیز هیچ دلالتی بر عقیده ذکر شده ندارد؛ چرا‌که برای شایسته ترین امت بودن کافی میباشد که گروهی «شایسته ترین» در آنان باشد که در دیگر امت‌ها نبوده باشد. به علاوه در‌حالتی که بر عدل و داد کلیه امت اسلامی دلالت نماید، نباید در میانشان منافق و مرتد یافت گردد، در حالی که مسلما اینگونه وجود ندارد.[۲۸]