حمله همگانی
با کشتهشدن سران قریش در نبردهای بدنبهبدن، پیکار همگانی استارت شد.[۵۶] به نقل از بعضا از تاریخنگاران، با وجود اینکه سایبان فرماندهی بر بلندی قرار داشت،[۵۷]ولی رسول در خط مقدم حاضر شد و یارانش در بحبوحه جنگ به وی پشتیبانی میبردند.[۵۸] بعضا از مورخان مسلمان نوشتهاند بعداز شکستهشدن چاقو سَلمَة بن اَسلَم، رسول(ص) چوبدستی خویش را به وی بخشید و چوبدستی تبدیل به خنجر پک پذیرایی ترحیم مشهد شد.[۵۹]
رسول(ص) مشتی خاک به سوی مشرکان پرتاب کرد و با دعای وی، پروردگار هراس در دل معاند انداخت و آنهارا به گریز واداشت.[۶۰] این برد کمتر از نیم روز زمان بر شد[۶۱] و به نقل از تاریخنگاران نتایج رشادت و پایمردی مسلمان ها، دعای رسول(ص)[۶۲] و امدادهای غیبی[۶۳] بود.
اتفاق ها بعداز نبرد
به گفته برخی مورخان، بعد از باخت مشرکان در پیکار بدر، تودهای از مسلمانها همانند سعد بن مُعاذ، برای مراقبت از نبی(ص) در کنار نبی(ص) ایستادند. گروهی دیگر به گردآوریآوری غنایم پرداختند و گروهی دیگر به تعقیب معاند رفتند و آنها را اسیر کردند.[۶۴] امام علی(ع) زره، کلاهخویش و سپر ولید بن عُتبه را برای خویش گرفت، حمزه سلاح عُتبه را برداشت و عُبَیدة بن الحارث زره شَیبه را از گرفت.[۶۵]
تقسیم غنایم
مبنی بر گزارشهای تاریخی، فرستاده(ص) بعداز مبارزه بدر، آغاز سهم از پیش انتخابگردیده را به اشخاص پرداخت نمود و مابقی غنایم را که مشمول بیشتراز ۱۵۰ شتر، ۱۰ اسب و کمی چرم، پارچه و ابزار جنگی بود،[۶۶] پایین سرپرستی عبدالله بن کعب یا این که خباب بن اَرَت گردآوریآوری کرد.[۶۷] دراین در بین اختلافنظرهایی درباره سهمبندی دربین رزمندگان و پشتیبانان پدید آمد[۶۸] که به نقل از مورخان، با نزول آیاتی از قرآن، این اختلافات برطرف شد.[۶۹]
تقسیم آخری به طرز قرعهکشی ایفا شد[۷۰] که در آن، به اسبسواران دو سهم یا این که دو سهم برای اسب و یک سهم برای سوارکار وابستگی گرفت.[۷۱] نبی(ص) خنجر ذوالفقار را تحت عنوان سهم فرماندهی گزینش کرد[۷۲] و برای مفاد خاص مانند غایبانِ با بهانه موجه،[۷۳] خانواده شهدا[۷۴] و بعضا بردگانِ کمپانیکننده در نزاع،[۷۵] سهمهایی در حیث گرفت. همینطور دراین نزاع، شتر ابوجهل تحت عنوان بخشی از غنایم به رسول(ص) رسید[۷۶] و خمس گرفته نشد.[۷۷]
یکیاز اتفاق ها مربوط به این نبرد، ماجرای برداشتهشدن پارچهای قرمزرنگ از غنایم، فارغ از اذن بود که باعث به نزول آیه ۱۶۱ سوره آل عمران شد و رسول(ص) را از هرگونه نسبت ناروا مبرا ایجاد کرد.[۷۸]
نهی از کشتن اسیران و فدیه از آن ها
در روز بدر شقران غلام نبی مأمور نگهداری از اسرا شد.[۷۹] نبی(ص) از کشتن اسرا[۸۰] و مُثلهکردن آنها نهی کرد.[۸۱] با این حالا اورده شده که فرمان قتل نضر بن حارث و عقبة بن ابیمعیط را صادر کرد.[۸۲] به گفته جعفر سبحانی متفحص تاریخ اسلام، ایندو زیرا از طراحان نقشههای ضداسلامی بودند، ممکن بود که بعداز آزادی، مجدد علیه فرستاده(ص) اقدامی نمایند.[۸۳]
طبق نقل علامه مجلسی، در مبارزه بدر، جبرئیل به نبی(ص) سفارش بخشید که اسیران را بکشند یا این که فدیه بگیرند، نبی(ص) بعداز مشاوره و تقاضای اصحاب، فدیه آنها را به عهده گرفت.[۸۴] نبی(ص) اسرا را با قرعه بین اصحاب تقسیم کرد،[۸۵] و به اخلاق پسندیده با آن ها تأکید نمود.[۸۶] انصار به اسرا نان تخصیص میدادند و خویش رطب میخوردند. همینطور آنهارا سوار میکردند، در حالی که خویش پیاده میرفتند.[۸۷]
به گفته محمدهادی یوسفی غَرَاو محقق تاریخ اسلام، واحد سنجش فدیه اسیران در بین هزار تا چهار هزار درهم بود.[۸۸] گروهی هم که محصول نداشتند فرستاده(ص) فارغ از فدیه آزادشان کرد.[۸۹] به نقل از ابنسعد، تاریخنگار قرن سوم قمری، اسیرانی که مالی نداشتند، اما باسواد بودند، میتوانستند با تعلیم دانش به ده نفر آزاد شوند.[۹۰] فرستاده(ص) عَمرو بن ابیسفیان را با سعد بن نعمان که به خیال و خاطر حج، بهدست قریش اسیر گردیده بود، تبادل کرد.[۹۱]
استجابت دعا و معجزه رسول(ص)
به گفته ابنسعد، رسول(ص) هنگام جنبش، برای پیادگان، برهنگان، گرسنگان و نیازمندان دعا کردند. تاثیر این دعا بهسیرتکاملای بود که هنگام رجوع و برگشت از مبارزه، کلیه مسلمانها سوار بر حیوان ها بودند، برهنگان خرقه پوشیدند، گرسنگان سیر شدند و فقرای آنها از فدیه اسیران به گنج رسیدند.[۹۲] همینطور گفته شده هنگام رفتن به بدر، شتر یکی سپاهیان از روش رفتن بازماند بود. نبی(ص) آب وضوی خویش را به تن آن شتر پاشید و شتر به تکان درآمد.[۹۳]
تعداد شهدای مسلمان و کشتگان قریش
تابلوی اسامی شهیدان بدر که در جای دفن آنها در مرزو بوم بدر نصب گردیدهاست.
در نبرد بدر، ۱۴ نفر از مسلمانها شهید شدند که مشمول ۶ مهاجر و ۸ انصاری بودند.[۹۴] همینطور، ۷۰ نفر یا این که بیشتر، از مشرکان کشته شدند و ۷۴ نفر اسیر شدند. در نقلی دیگر، تعداد اسرا ۷۰ یا این که ۴۹ نفر مذکور میباشد.[۹۵] به گفته ابنسعد در طبقات، از سران قریش، شَیبه، عُتبه، ولید بن عُتبه، ابوجهل، نَوفِل بن خُویلِد، عاص بن سعید، ابوالبختری، حَنظلة بن ابیسفیان، امیّة بن خَلف و مُنبّه بن حجّاج به عنوان مثال کشتگان پیکار بدر بودند.[۹۶] سید جعفر مرتضی عاملی تاریخپژوه شیعه (درگذشت: ۱۴۴۱ق) با استناد به منابع متفاوت مینویسد بیشتر کشتگان نزاع بدر به دست حضرت علی(ع) اعمال شد.[۹۷]
حمله همگانی
با کشتهشدن سران قریش در نبردهای بدنبهبدن، پیکار همگانی استارت شد.[۵۶] به نقل از بعضا از تاریخنگاران، با وجود اینکه سایبان فرماندهی بر بلندی قرار داشت،[۵۷]ولی رسول در خط مقدم حاضر شد و یارانش در بحبوحه جنگ به وی پشتیبانی میبردند.[۵۸] بعضا از مورخان مسلمان نوشتهاند بعداز شکستهشدن چاقو سَلمَة بن اَسلَم، رسول(ص) چوبدستی خویش را به وی بخشید و چوبدستی تبدیل به خنجر پک پذیرایی ترحیم مشهد شد.[۵۹]
رسول(ص) مشتی خاک به سوی مشرکان پرتاب کرد و با دعای وی، پروردگار هراس در دل معاند انداخت و آنهارا به گریز واداشت.[۶۰] این برد کمتر از نیم روز زمان بر شد[۶۱] و به نقل از تاریخنگاران نتایج رشادت و پایمردی مسلمان ها، دعای رسول(ص)[۶۲] و امدادهای غیبی[۶۳] بود.
اتفاق ها بعداز نبرد
به گفته برخی مورخان، بعد از باخت مشرکان در پیکار بدر، تودهای از مسلمانها همانند سعد بن مُعاذ، برای مراقبت از نبی(ص) در کنار نبی(ص) ایستادند. گروهی دیگر به گردآوریآوری غنایم پرداختند و گروهی دیگر به تعقیب معاند رفتند و آنها را اسیر کردند.[۶۴] امام علی(ع) زره، کلاهخویش و سپر ولید بن عُتبه را برای خویش گرفت، حمزه سلاح عُتبه را برداشت و عُبَیدة بن الحارث زره شَیبه را از گرفت.[۶۵]
تقسیم غنایم
مبنی بر گزارشهای تاریخی، فرستاده(ص) بعداز مبارزه بدر، آغاز سهم از پیش انتخابگردیده را به اشخاص پرداخت نمود و مابقی غنایم را که مشمول بیشتراز ۱۵۰ شتر، ۱۰ اسب و کمی چرم، پارچه و ابزار جنگی بود،[۶۶] پایین سرپرستی عبدالله بن کعب یا این که خباب بن اَرَت گردآوریآوری کرد.[۶۷] دراین در بین اختلافنظرهایی درباره سهمبندی دربین رزمندگان و پشتیبانان پدید آمد[۶۸] که به نقل از مورخان، با نزول آیاتی از قرآن، این اختلافات برطرف شد.[۶۹]
تقسیم آخری به طرز قرعهکشی ایفا شد[۷۰] که در آن، به اسبسواران دو سهم یا این که دو سهم برای اسب و یک سهم برای سوارکار وابستگی گرفت.[۷۱] نبی(ص) خنجر ذوالفقار را تحت عنوان سهم فرماندهی گزینش کرد[۷۲] و برای مفاد خاص مانند غایبانِ با بهانه موجه،[۷۳] خانواده شهدا[۷۴] و بعضا بردگانِ کمپانیکننده در نزاع،[۷۵] سهمهایی در حیث گرفت. همینطور دراین نزاع، شتر ابوجهل تحت عنوان بخشی از غنایم به رسول(ص) رسید[۷۶] و خمس گرفته نشد.[۷۷]
یکیاز اتفاق ها مربوط به این نبرد، ماجرای برداشتهشدن پارچهای قرمزرنگ از غنایم، فارغ از اذن بود که باعث به نزول آیه ۱۶۱ سوره آل عمران شد و رسول(ص) را از هرگونه نسبت ناروا مبرا ایجاد کرد.[۷۸]
نهی از کشتن اسیران و فدیه از آن ها
در روز بدر شقران غلام نبی مأمور نگهداری از اسرا شد.[۷۹] نبی(ص) از کشتن اسرا[۸۰] و مُثلهکردن آنها نهی کرد.[۸۱] با این حالا اورده شده که فرمان قتل نضر بن حارث و عقبة بن ابیمعیط را صادر کرد.[۸۲] به گفته جعفر سبحانی متفحص تاریخ اسلام، ایندو زیرا از طراحان نقشههای ضداسلامی بودند، ممکن بود که بعداز آزادی، مجدد علیه فرستاده(ص) اقدامی نمایند.[۸۳]
طبق نقل علامه مجلسی، در مبارزه بدر، جبرئیل به نبی(ص) سفارش بخشید که اسیران را بکشند یا این که فدیه بگیرند، نبی(ص) بعداز مشاوره و تقاضای اصحاب، فدیه آنها را به عهده گرفت.[۸۴] نبی(ص) اسرا را با قرعه بین اصحاب تقسیم کرد،[۸۵] و به اخلاق پسندیده با آن ها تأکید نمود.[۸۶] انصار به اسرا نان تخصیص میدادند و خویش رطب میخوردند. همینطور آنهارا سوار میکردند، در حالی که خویش پیاده میرفتند.[۸۷]
به گفته محمدهادی یوسفی غَرَاو محقق تاریخ اسلام، واحد سنجش فدیه اسیران در بین هزار تا چهار هزار درهم بود.[۸۸] گروهی هم که محصول نداشتند فرستاده(ص) فارغ از فدیه آزادشان کرد.[۸۹] به نقل از ابنسعد، تاریخنگار قرن سوم قمری، اسیرانی که مالی نداشتند، اما باسواد بودند، میتوانستند با تعلیم دانش به ده نفر آزاد شوند.[۹۰] فرستاده(ص) عَمرو بن ابیسفیان را با سعد بن نعمان که به خیال و خاطر حج، بهدست قریش اسیر گردیده بود، تبادل کرد.[۹۱]
استجابت دعا و معجزه رسول(ص)
به گفته ابنسعد، رسول(ص) هنگام جنبش، برای پیادگان، برهنگان، گرسنگان و نیازمندان دعا کردند. تاثیر این دعا بهسیرتکاملای بود که هنگام رجوع و برگشت از مبارزه، کلیه مسلمانها سوار بر حیوان ها بودند، برهنگان خرقه پوشیدند، گرسنگان سیر شدند و فقرای آنها از فدیه اسیران به گنج رسیدند.[۹۲] همینطور گفته شده هنگام رفتن به بدر، شتر یکی سپاهیان از روش رفتن بازماند بود. نبی(ص) آب وضوی خویش را به تن آن شتر پاشید و شتر به تکان درآمد.[۹۳]
تعداد شهدای مسلمان و کشتگان قریش
تابلوی اسامی شهیدان بدر که در جای دفن آنها در مرزو بوم بدر نصب گردیدهاست.
در نبرد بدر، ۱۴ نفر از مسلمانها شهید شدند که مشمول ۶ مهاجر و ۸ انصاری بودند.[۹۴] همینطور، ۷۰ نفر یا این که بیشتر، از مشرکان کشته شدند و ۷۴ نفر اسیر شدند. در نقلی دیگر، تعداد اسرا ۷۰ یا این که ۴۹ نفر مذکور میباشد.[۹۵] به گفته ابنسعد در طبقات، از سران قریش، شَیبه، عُتبه، ولید بن عُتبه، ابوجهل، نَوفِل بن خُویلِد، عاص بن سعید، ابوالبختری، حَنظلة بن ابیسفیان، امیّة بن خَلف و مُنبّه بن حجّاج به عنوان مثال کشتگان پیکار بدر بودند.[۹۶] سید جعفر مرتضی عاملی تاریخپژوه شیعه (درگذشت: ۱۴۴۱ق) با استناد به منابع متفاوت مینویسد بیشتر کشتگان نزاع بدر به دست حضرت علی(ع) اعمال شد.[۹۷]
قیمت پک پذیرایی ترحیم مشهد؛ عوامل مؤثر بر هزینه و راهنمای انتخاب پک اقتصادی