اثرها
آقا تبارک، اورا اول دانشمند مسلمان میداند که درباره ملل و نحل و آراء و فرقه ها کتاب نوشته میباشد. دیگر افرادی که دراین مورد چیزی نوشته اند، همه بعداز وی بوده اند.[۱۵]
برای او بیشتراز 40اثر حافظه گردیده که کلیه جز کتاب فرق الشیعه مفقود گردیدهاند. به تصریح ابن ندیم[۱۶] نوبختی به خط خویش چیزهای اکثری نوشت و حدوداً همۀ اثر ها او در زمینۀ فلسفه و حرف، بوده میباشد.[۱۷] کتاب پر اسم و رسم و جان دار وی در قضیه فرقهشناسی مذهبی، فرق الشیعه ، از منابع اساسی و دست اولیه در مطالعۀ فرقههای شیعه و معرفی کیفیت انشعاب و عقاید و آداب آنان میباشد و تا کنون اعتبار خویش را نگهداری نموده است. نوشتههای او سازه بر فهرست ابن پک پذیرایی ترحیم مشهد ندیم، عبارتند از:
کتاب الآراء و الدیانات[۱۸] که به گفتۀ ابنندیم نیمهتمام ماند.[۱۹]
جوابات لأبیجعفر بن قبه[۲۰]
جوابات لأبیجعفر بن قبه، که تصریح گردیده این تاثیر غیر از کتاب قبل میباشد.[۲۱]
حجج طبیعیه مستخرجة اینجانب کتاب ها ارسطاطالیس فی الردّ علی اینجانب زعم أنّ الفلک حی ناطق[۲۲]
تفصیل مجالسة مع ابیعبدالله بن مَمَلک[۲۳]
کتاب اختصار الکون و الفساد لأرسطالیس[۲۴]
کتاب الاحتجاج لمعمّر بن عبّاد و نصرة مذهبه[۲۵]
کتاب الأرزاق و الآجال و الأسعار[۲۶]
کتاب الاعتبار و التمییز و الانتصار[۲۷]
کتاب الانسان[۲۸]
کتاب التنزیه و بیان متشابه القرآن[۲۹]
کتاب الامامة، این کتاب نا تمام ماند[۳۰]
کتاب التوحید الصغیر[۳۱]
کتاب التوحید الکبیر[۳۲]
کتاب التوحید و حدث العالم[۳۳]
کتاب الجامع فی الامامة[۳۴]
کتاب الحجج فی الامامة[۳۵] که آن را کتابی مختصر معرفی نموده است.
کتاب الخصوص و العموم[۳۶]
کتاب الردّ علی ابیالهذیل العلّاف فی أنّ نعیم اهل الجنّة جداازهم[۳۷]
کتاب الردّ علی ابیعلی الجبّائی فی ردّه علی المنجمین[۳۸]
کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ: روحانی طوسی از این کتاب با تیتر کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ والغلاة اسم برده میباشد[۳۹]
کتاب الردّ علی اصحاب المنزلة فی مابین المنزلتین فی الوعید[۴۰]
کتاب الردّ علی اهل التعجیز در نقض کتاب ابیعیسی الورّاق؛[۴۱]
کتاب الردّ علی اهل المنطق[۴۲]
کتاب الردّ علی اثبات بن قُرّه[۴۳]
کتاب الردّ علی الغلاة; مسعودی از این کتاب با تیتر الردّ علی الغلاة و غیرهم اینجانب الباطنیة اسم برده میباشد.[۴۴]
کتاب الردّ علی فرق الشیعة ما عدم وجود الامامیه[۴۵]
کتاب الردّ علی المجسّمة؛[۴۶]
کتاب الردّ علی اینجانب أکثر المنازلة[۴۷]
کتاب الردّ علی المنجمین؛[۴۸]
کتاب الردّ علی الواقفة[۴۹]
کتاب الردّ علی یحیی بن اصفح فی الامامة[۵۰]
کتاب فرق الشیعة[۵۱]
کتاب فی الإستطاعة علی مذهب هشام[۵۲]
کتاب فی الجبر[۵۳] کتابی تعالی در مورد جبر میباشد.
کتاب فی الخبر الواحد و العمل به[۵۴]
کتاب فی الردّ علی اینجانب قال بالرؤیة للباری عزّوجل[۵۵]
کتاب فی المرایا و جهة الرؤیة فیها[۵۶]
کتاب الموضح فی حروب امیرالمومنین(ع)[۵۷]
کتاب النقض علی ابیالهذیل فی المعرفة؛[۵۸]
کتاب النقض علی جعفر بن حرب فی الامامة[۵۹]
کتاب النکت فی الردّ علی ابنراوندی[۶۰] مجالس وی با ابوالقاسم بلخی که خویش نوبختی گردآورده میباشد.[۶۱]
مختصر الکلام فی الجبر[۶۲]
مسائلة للجبائی، در مباحث متفرق[۶۳]
الردّ علی بطلمیوس فی هیئة الفلک و الارض: ابنطاووس این تاثیر را در دست داشته[۶۴] و در آن اسم کتاب به «الرصد علی بطلمیوس» تصحیف شدهاست.
آخر و عاقبت اثرها
جز فرق الشیعه، هیچ یک از اثر ها نوبختی برجای نمانده، البته برخی از اثر ها وی تا قرن هفتم جان دار بوده میباشد و علمای قدیم از آنان نقل کردهاند.[۶۵]
نجاشی، الآراء و الدیانات را تحت عنوان کتاب بزرگی که دربردارندۀ علم ها بخش اعظمی میباشد ستوده و یادآور گردیده کهاین کتاب را بر استادش، روضه خوان موءثر، خواندن نموده است.[۶۶]
همینطور ابن طاووس در قرن هفتم، کتاب الآراء و الدیانات، استدراک نوبختی بر ردّیۀ ابوعلی جبائی بر منجمان و الردّ علی بطلمیوس فی هیئة الفلک و الارض او را، در چنگ داشته میباشد.[۶۷] اسم کتاب اخیر در متن چاپی، به «الرصد علی بطلمیوس» تصحیف شدهاست.[۶۸]
مسعودی[۶۹] ابن جوزی[۷۰] و ابن ابیالحدید،[۷۱] در اثرها خویش، به مطالبی از کتاب الآراء و الدیانات اشاره کردهاند که آن اسم نوبختی به حسین بن موسی تصحیف گردیده است.[۷۲]
خطیب بغدادی، ذهبی و ابن جوزی به کتاب الردّ علی الغلاة اشاره و از آن نقل کردهاند.[۷۳]
ابن شهرآشوب نیز به مطالبی از کتاب الامامة[۷۴] و کتاب دیگری از وی[۷۵] که احتمالاً کتاب التنزیه و بیان متشابه القرآن بوده، استناد جسته میباشد.
جستارهای متعلق
الآراء و الدیانات
ابو سهل وآسان نوبختی
اثرها
آقا تبارک، اورا اول دانشمند مسلمان میداند که درباره ملل و نحل و آراء و فرقه ها کتاب نوشته میباشد. دیگر افرادی که دراین مورد چیزی نوشته اند، همه بعداز وی بوده اند.[۱۵]
برای او بیشتراز 40اثر حافظه گردیده که کلیه جز کتاب فرق الشیعه مفقود گردیدهاند. به تصریح ابن ندیم[۱۶] نوبختی به خط خویش چیزهای اکثری نوشت و حدوداً همۀ اثر ها او در زمینۀ فلسفه و حرف، بوده میباشد.[۱۷] کتاب پر اسم و رسم و جان دار وی در قضیه فرقهشناسی مذهبی، فرق الشیعه ، از منابع اساسی و دست اولیه در مطالعۀ فرقههای شیعه و معرفی کیفیت انشعاب و عقاید و آداب آنان میباشد و تا کنون اعتبار خویش را نگهداری نموده است. نوشتههای او سازه بر فهرست ابن پک پذیرایی ترحیم مشهد ندیم، عبارتند از:
کتاب الآراء و الدیانات[۱۸] که به گفتۀ ابنندیم نیمهتمام ماند.[۱۹]
جوابات لأبیجعفر بن قبه[۲۰]
جوابات لأبیجعفر بن قبه، که تصریح گردیده این تاثیر غیر از کتاب قبل میباشد.[۲۱]
حجج طبیعیه مستخرجة اینجانب کتاب ها ارسطاطالیس فی الردّ علی اینجانب زعم أنّ الفلک حی ناطق[۲۲]
تفصیل مجالسة مع ابیعبدالله بن مَمَلک[۲۳]
کتاب اختصار الکون و الفساد لأرسطالیس[۲۴]
کتاب الاحتجاج لمعمّر بن عبّاد و نصرة مذهبه[۲۵]
کتاب الأرزاق و الآجال و الأسعار[۲۶]
کتاب الاعتبار و التمییز و الانتصار[۲۷]
کتاب الانسان[۲۸]
کتاب التنزیه و بیان متشابه القرآن[۲۹]
کتاب الامامة، این کتاب نا تمام ماند[۳۰]
کتاب التوحید الصغیر[۳۱]
کتاب التوحید الکبیر[۳۲]
کتاب التوحید و حدث العالم[۳۳]
کتاب الجامع فی الامامة[۳۴]
کتاب الحجج فی الامامة[۳۵] که آن را کتابی مختصر معرفی نموده است.
کتاب الخصوص و العموم[۳۶]
کتاب الردّ علی ابیالهذیل العلّاف فی أنّ نعیم اهل الجنّة جداازهم[۳۷]
کتاب الردّ علی ابیعلی الجبّائی فی ردّه علی المنجمین[۳۸]
کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ: روحانی طوسی از این کتاب با تیتر کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ والغلاة اسم برده میباشد[۳۹]
کتاب الردّ علی اصحاب المنزلة فی مابین المنزلتین فی الوعید[۴۰]
کتاب الردّ علی اهل التعجیز در نقض کتاب ابیعیسی الورّاق؛[۴۱]
کتاب الردّ علی اهل المنطق[۴۲]
کتاب الردّ علی اثبات بن قُرّه[۴۳]
کتاب الردّ علی الغلاة; مسعودی از این کتاب با تیتر الردّ علی الغلاة و غیرهم اینجانب الباطنیة اسم برده میباشد.[۴۴]
کتاب الردّ علی فرق الشیعة ما عدم وجود الامامیه[۴۵]
کتاب الردّ علی المجسّمة؛[۴۶]
کتاب الردّ علی اینجانب أکثر المنازلة[۴۷]
کتاب الردّ علی المنجمین؛[۴۸]
کتاب الردّ علی الواقفة[۴۹]
کتاب الردّ علی یحیی بن اصفح فی الامامة[۵۰]
کتاب فرق الشیعة[۵۱]
کتاب فی الإستطاعة علی مذهب هشام[۵۲]
کتاب فی الجبر[۵۳] کتابی تعالی در مورد جبر میباشد.
کتاب فی الخبر الواحد و العمل به[۵۴]
کتاب فی الردّ علی اینجانب قال بالرؤیة للباری عزّوجل[۵۵]
کتاب فی المرایا و جهة الرؤیة فیها[۵۶]
کتاب الموضح فی حروب امیرالمومنین(ع)[۵۷]
کتاب النقض علی ابیالهذیل فی المعرفة؛[۵۸]
کتاب النقض علی جعفر بن حرب فی الامامة[۵۹]
کتاب النکت فی الردّ علی ابنراوندی[۶۰] مجالس وی با ابوالقاسم بلخی که خویش نوبختی گردآورده میباشد.[۶۱]
مختصر الکلام فی الجبر[۶۲]
مسائلة للجبائی، در مباحث متفرق[۶۳]
الردّ علی بطلمیوس فی هیئة الفلک و الارض: ابنطاووس این تاثیر را در دست داشته[۶۴] و در آن اسم کتاب به «الرصد علی بطلمیوس» تصحیف شدهاست.
آخر و عاقبت اثرها
جز فرق الشیعه، هیچ یک از اثر ها نوبختی برجای نمانده، البته برخی از اثر ها وی تا قرن هفتم جان دار بوده میباشد و علمای قدیم از آنان نقل کردهاند.[۶۵]
نجاشی، الآراء و الدیانات را تحت عنوان کتاب بزرگی که دربردارندۀ علم ها بخش اعظمی میباشد ستوده و یادآور گردیده کهاین کتاب را بر استادش، روضه خوان موءثر، خواندن نموده است.[۶۶]
همینطور ابن طاووس در قرن هفتم، کتاب الآراء و الدیانات، استدراک نوبختی بر ردّیۀ ابوعلی جبائی بر منجمان و الردّ علی بطلمیوس فی هیئة الفلک و الارض او را، در چنگ داشته میباشد.[۶۷] اسم کتاب اخیر در متن چاپی، به «الرصد علی بطلمیوس» تصحیف شدهاست.[۶۸]
مسعودی[۶۹] ابن جوزی[۷۰] و ابن ابیالحدید،[۷۱] در اثرها خویش، به مطالبی از کتاب الآراء و الدیانات اشاره کردهاند که آن اسم نوبختی به حسین بن موسی تصحیف گردیده است.[۷۲]
خطیب بغدادی، ذهبی و ابن جوزی به کتاب الردّ علی الغلاة اشاره و از آن نقل کردهاند.[۷۳]
ابن شهرآشوب نیز به مطالبی از کتاب الامامة[۷۴] و کتاب دیگری از وی[۷۵] که احتمالاً کتاب التنزیه و بیان متشابه القرآن بوده، استناد جسته میباشد.
جستارهای متعلق
الآراء و الدیانات
ابو سهل وآسان نوبختی
راهنمای مدیریت سفارش پک پذیرایی ترحیم در مشهد؛ از انتخاب تا تحویل