مجله خبری تشریفات

فرشتگان در دیگر ادیان
از فرشتگان در ادیان دیگر نیز کلام به در میان آمده میباشد؛ در آئین زرتشت، ملائکه بنده اهورامزدا می‌باشند و هر امشاسپند (کنیه ملائکه گران قدر آئین زرتشت) مظهر یکی صفت‌های وی میباشد. در آئین یهودی، ملائکه به منزله بندگان پروردگار میباشند که دستورهای اورا در زمین انجام می‌نمایند و وحی را به آدم‌ها می رسانند. بنابر کتاب مقدس مسیحیان، ملائکه قبل از آدم آفریده گردیده و نگاهبان آدم می‌باشند. سلام پست کردن و پرستش بعضا ملائکه مانند میکائیل، در کلیسا‌های مسیحی رایج پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۱۹]

وظایف
در قرآن وظایفی برای ملائکه نام برده میباشد: واسطه بودن در نزول وحی (رساندن پیام خداوند به پیامبران)،[۲۰] آگاهی کارها فقید، رساندن نتیجه الهی به مخلوقات،[۲۱] استغفار[۲۲] شفاعت برای مؤمنان[۲۳] و کمک آن‌ها،[۲۴] لعن کافران،[۲۵] تصویب انجام بندگان[۲۶] و قبض روح آن‌ها.[۲۷] گروهی از ملائکه همواره به عبادت و تسبیح معبود اشتغال دارا‌هستند و به کاری دیگر نمی‌پردازند.[۲۸]

ملائکه در فقید برزخ[۲۹] و آخرت نیز حضور دارا هستند؛ گروهی از آن‌ها در پردیس مستقرند[۳۰] و گروهی نیز نگاهبان جهنم و دوزخیان‌اند.[۳۱]

مراتب و اقسام
به‌گفته علامه طباطبایی ملائکه دارنده مراتب و مقامات مختلفی‌اند. رده بعضی از آنان از بعضا دیگر فراتر یا این که تحت‌خیس میباشد.[۳۲] بنابر آیه ها قرآن، گروهی از آنها کارگزار فرشته وحی (جبرائیل)[۳۳] و گروهی کارگزار فرشته مرگ (عزرائیل) به شمار می آیند.[۳۴]

ملاصدرا فرشتگان را به ملائکه مقرب، ارواح مُهَیمِه، ملائکه موکل بر اجرام آسمانی، ملائکه عقلی و ملائکه زمینی،[۳۵] و امام خمینی آنان‌را به ملائکه غیرمتصرف در اجسام (ملائکه مهیمه و اهل عالم لاهوت) و ملائکه موکل بر موجودات جسمانی[۳۶] تقسیم کرده‌اند.

خصوصیت‌ها
بعضی از خصوصیت‌های ملائکه عبارتند از:

طهارت
به گفته علامه مجلسی، شیعه ها فرشته‌ها را از هر سیرتکامل گناه کبیره و صغیره معصوم میدانند. همینطور بیشتر اهل‌سنت نیز بر این باورند.[۳۷] با این اکنون بعضی از اهل‌سنت طهارت ملائکه را نمی‌پذیرند و برخی از آنان فقط اقسام خاصی از آن ها مانند ملائکه حمل کننده وحی و ملائکه مقرب را معصوم دانسته‌اند.[۳۸]

بنابر آیه «لَا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِ‌هِ یعْمَلُونَ: که در صحبت بر وی پیشی نمی‌گیرند، و به فرمان وی شغل می‌نمایند.»[۳۹] و «لایعصون الله ما امرهم»[۴۰] فرشتگان معصوم‌اند و در قبال خداوند نافرمانی نمی کنند.[۴۱] ولی بعضی با استناد به ماجرای هاروت و ماروت و سجده نکردن ابلیس بر بشر[۴۲] و نیز نافرمانی فطرس، در طهارت آن ها تشکیک کرده‌اند.[۴۳] عالمان شیعه جواب‌هایی به چنین مفاد داده‌اند؛ مثلا اینکه نافرمانی هاروت و ماروت زیر‌تأثیر افسانه‌هایی میباشد که در روایات و قرآن نیامده میباشد.[۴۴] همینطور بیان شده میباشد که ابلیس فرشته نبوده میباشد.[۴۵] همینطور به‌گفته مرتضی مطهری، احتمال تخلف از امرها آفریدگار برای گروه‌ای از ملائکه وجود دارااست، خیر کلیه آنان.[۴۶] [یادداشت ۱]

به‌گفته ناصر مکارم شیرازی آنچه در احادیث درباره تنبیه بعضی از ملائکه بر تاثیر کُندی در اجرا امرها الهی آمده، سوراخ اولین میباشد خیر گناه؛ چنانکه درباره بعضا از پیامبران هم به شغل رفته میباشد.[۴۷]

علامه طباطبایی این نظر را دارد که ملائکه هر آنچه را معبود عزم نماید عزم می‌نمایند و هر آنچه پروردگار دستور نماید، فعالیت می‌نمایند، و از این رو گناه نمی کنند.[۴۸]

برتری بر آدم
بعضی از عالمان شرعی با استناد به آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ... وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ به حقیقت فرزندان بشر را گرامی داشتیم... و آنها را بر بخش اعظمی از آفریده‌های خویش برتری دادیم.»[۴۹] ملائکه را از آدم رفیعتر میدانند. برخی دیگر با استناد به ماجرای سجده کردن ملائکه بر انسان و یادگرفتن آنان به وسیله حضرت بشر، بشر را رفیعتر از ملائکه میدانند، به شرط اینکه استعدادهای خویش را به عمل گیرد.[۵۰]

به‌گفته حسن حسن‎‌زاده آملی، ابن‌عربی ملائکه عالین (مهیمین) را رفیعتر از بنی‌انسان می داند، به این دلیل که سجده بر حضرت انسان بر آن‌ها واجب عدم وجود.[۵۱] و محمد داوود قیصری، بشر‌هایی که به منزلت خلیفة‌اللهی رسیده‌اند را از ملائکه عالین هم رفیعتر می داند.[۵۲] ملاصدرا با استناد به آیه ۳۱ سوره بقره که به فراگیری انسان به فرشتگان اشاره دارااست، اعتقاد دارد که آیه ذکر شده بر برتری انسان بر ملائکه مستقر زمین و عرش دلالت دارااست، خیر ملائکه مهیمین.[۵۳]

برتری پیامبران بر فرشتگان

فرشتگان در دیگر ادیان
از فرشتگان در ادیان دیگر نیز کلام به در میان آمده میباشد؛ در آئین زرتشت، ملائکه بنده اهورامزدا می‌باشند و هر امشاسپند (کنیه ملائکه گران قدر آئین زرتشت) مظهر یکی صفت‌های وی میباشد. در آئین یهودی، ملائکه به منزله بندگان پروردگار میباشند که دستورهای اورا در زمین انجام می‌نمایند و وحی را به آدم‌ها می رسانند. بنابر کتاب مقدس مسیحیان، ملائکه قبل از آدم آفریده گردیده و نگاهبان آدم می‌باشند. سلام پست کردن و پرستش بعضا ملائکه مانند میکائیل، در کلیسا‌های مسیحی رایج پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد.[۱۹]

وظایف
در قرآن وظایفی برای ملائکه نام برده میباشد: واسطه بودن در نزول وحی (رساندن پیام خداوند به پیامبران)،[۲۰] آگاهی کارها فقید، رساندن نتیجه الهی به مخلوقات،[۲۱] استغفار[۲۲] شفاعت برای مؤمنان[۲۳] و کمک آن‌ها،[۲۴] لعن کافران،[۲۵] تصویب انجام بندگان[۲۶] و قبض روح آن‌ها.[۲۷] گروهی از ملائکه همواره به عبادت و تسبیح معبود اشتغال دارا‌هستند و به کاری دیگر نمی‌پردازند.[۲۸]

ملائکه در فقید برزخ[۲۹] و آخرت نیز حضور دارا هستند؛ گروهی از آن‌ها در پردیس مستقرند[۳۰] و گروهی نیز نگاهبان جهنم و دوزخیان‌اند.[۳۱]

مراتب و اقسام
به‌گفته علامه طباطبایی ملائکه دارنده مراتب و مقامات مختلفی‌اند. رده بعضی از آنان از بعضا دیگر فراتر یا این که تحت‌خیس میباشد.[۳۲] بنابر آیه ها قرآن، گروهی از آنها کارگزار فرشته وحی (جبرائیل)[۳۳] و گروهی کارگزار فرشته مرگ (عزرائیل) به شمار می آیند.[۳۴]

ملاصدرا فرشتگان را به ملائکه مقرب، ارواح مُهَیمِه، ملائکه موکل بر اجرام آسمانی، ملائکه عقلی و ملائکه زمینی،[۳۵] و امام خمینی آنان‌را به ملائکه غیرمتصرف در اجسام (ملائکه مهیمه و اهل عالم لاهوت) و ملائکه موکل بر موجودات جسمانی[۳۶] تقسیم کرده‌اند.

خصوصیت‌ها
بعضی از خصوصیت‌های ملائکه عبارتند از:

طهارت
به گفته علامه مجلسی، شیعه ها فرشته‌ها را از هر سیرتکامل گناه کبیره و صغیره معصوم میدانند. همینطور بیشتر اهل‌سنت نیز بر این باورند.[۳۷] با این اکنون بعضی از اهل‌سنت طهارت ملائکه را نمی‌پذیرند و برخی از آنان فقط اقسام خاصی از آن ها مانند ملائکه حمل کننده وحی و ملائکه مقرب را معصوم دانسته‌اند.[۳۸]

بنابر آیه «لَا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِ‌هِ یعْمَلُونَ: که در صحبت بر وی پیشی نمی‌گیرند، و به فرمان وی شغل می‌نمایند.»[۳۹] و «لایعصون الله ما امرهم»[۴۰] فرشتگان معصوم‌اند و در قبال خداوند نافرمانی نمی کنند.[۴۱] ولی بعضی با استناد به ماجرای هاروت و ماروت و سجده نکردن ابلیس بر بشر[۴۲] و نیز نافرمانی فطرس، در طهارت آن ها تشکیک کرده‌اند.[۴۳] عالمان شیعه جواب‌هایی به چنین مفاد داده‌اند؛ مثلا اینکه نافرمانی هاروت و ماروت زیر‌تأثیر افسانه‌هایی میباشد که در روایات و قرآن نیامده میباشد.[۴۴] همینطور بیان شده میباشد که ابلیس فرشته نبوده میباشد.[۴۵] همینطور به‌گفته مرتضی مطهری، احتمال تخلف از امرها آفریدگار برای گروه‌ای از ملائکه وجود دارااست، خیر کلیه آنان.[۴۶] [یادداشت ۱]

به‌گفته ناصر مکارم شیرازی آنچه در احادیث درباره تنبیه بعضی از ملائکه بر تاثیر کُندی در اجرا امرها الهی آمده، سوراخ اولین میباشد خیر گناه؛ چنانکه درباره بعضا از پیامبران هم به شغل رفته میباشد.[۴۷]

علامه طباطبایی این نظر را دارد که ملائکه هر آنچه را معبود عزم نماید عزم می‌نمایند و هر آنچه پروردگار دستور نماید، فعالیت می‌نمایند، و از این رو گناه نمی کنند.[۴۸]

برتری بر آدم
بعضی از عالمان شرعی با استناد به آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ... وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ به حقیقت فرزندان بشر را گرامی داشتیم... و آنها را بر بخش اعظمی از آفریده‌های خویش برتری دادیم.»[۴۹] ملائکه را از آدم رفیعتر میدانند. برخی دیگر با استناد به ماجرای سجده کردن ملائکه بر انسان و یادگرفتن آنان به وسیله حضرت بشر، بشر را رفیعتر از ملائکه میدانند، به شرط اینکه استعدادهای خویش را به عمل گیرد.[۵۰]

به‌گفته حسن حسن‎‌زاده آملی، ابن‌عربی ملائکه عالین (مهیمین) را رفیعتر از بنی‌انسان می داند، به این دلیل که سجده بر حضرت انسان بر آن‌ها واجب عدم وجود.[۵۱] و محمد داوود قیصری، بشر‌هایی که به منزلت خلیفة‌اللهی رسیده‌اند را از ملائکه عالین هم رفیعتر می داند.[۵۲] ملاصدرا با استناد به آیه ۳۱ سوره بقره که به فراگیری انسان به فرشتگان اشاره دارااست، اعتقاد دارد که آیه ذکر شده بر برتری انسان بر ملائکه مستقر زمین و عرش دلالت دارااست، خیر ملائکه مهیمین.[۵۳]

برتری پیامبران بر فرشتگان