حسنبن سلیمان حِلّی(به احتمال متوفای ۸۰۲ق به آنگاه) از علمای شیعه قرن هشتم و از شاگردان شهید اولیه میباشد. وی در زمره سلسله راویان صحیفه سجادیه نیز قراردارد. مشهورترین کتاب او منتخب یا این که مختصر بصائر الدرجات میباشد که احادیثی در فضائل و مناقب اهل بیت(ع) پک پذیرایی ترحیم مشهد را دربردارد.
معاش طومار
لقب حسن بن سلیمان، ابومحمد و ملقب به عزّالدین بود. روضه خوان حر عاملی[۱] اسم محمد را در نَسب وی بیان نکرده و در واقع او را به جدّ اعلایش منتسب ساخته میباشد.[۲] بعضی حلی را عاملی، منسوب به جبل ادله، خواندهاند[۳]، البته حرّ عاملی اسم او را فی مابین علمای جبل استدلال نیاورده و از وی در نصیب دوم امل الآمل، که دربرگیرنده علمای غیرعاملی میباشد، حافظه نموده است.
از تاریخ تولد، وفات و اتفاق ها معاش حسن بن سلیمان، اگاهی دقیقی در چنگ وجود ندارد. احتمالا قبل از ۷۴۲ق به عالم آمده و بعد از ۸۰۲ق درگذشته میباشد. آقابزرگ طهرانی محل تولد او را حلّه دانسته میباشد[۴]، ولی با دقت به قولی که اورا جبل عاملی می داند و نیز اقامتش در قم، احتمال اینکه یکیاز این دو شهر محل تولد وی باشد نیز وجود داراست.[۵]
اساتید
حلّی، از مهمترین شاگردان شمسالدین محمد بن مکی، دارای اسم و رسم به شهید اولیه، بود و به یار پنج بدن دیگر، در شعبان ۷۵۷ قمری از وی اذن ماجرا اخذ کرد[۶] و در به عبارتی زمان کوتاهِ حیات شهید، در کنار فقیهان مشهوری زیرا فاضل مقداد، از محضر او استفاده نمود.[۷] استادان و مشایخ دیگر وی، محمد بن ابراهیم مطارآبادی[۸]، سید بهاءالدین نیلی و رضی الدین علی بودند.[۹] مجلسی، حلّی را از لحاظ دانش و فقاهت ستوده و تمامی اثرها اورا درخور پشت گرمی دانسته میباشد.[۱۰]
حلّی در زمره سلسله راویان صحیفه سجادیه نیز جای دارد، چنانکه براساس سَنَدی، جدّ روحانی بهایی، شمس الدین محمد جبعی (متوفی ۸۸۶ق)، این کتاب را از روحانی علی بن محمد بن علی از سید تاجالدین عبدالحمید بن جمالالدین احمد بن علی هاشمی از حسن بن سلیمان حلّی قصه نموده است.[۱۱] به نقل از خوانساری،[۱۲] حلّی در محرم ۸۰۲ اذن قصه کتاب خصال صدوق را به شاگردش، عزّالدین حسین بن محمد بن حسن حمویانی/ جویانی، داده کهاین ورژن یاور با اذن حلّی مو جود میباشد.[۱۳] در کتابهای رجال و تراجم غیر از حمویانی و تاجالدین عبدالحمید بن جمالالدین احمد بن علی هاشمی زینی، فراگیر و راوی دیگری برای حلّی بیان نشدهمیباشد.
تألیفات
مختصر بصائرالدرجات
از حلّی یکسری تاثیر باقیمانده که مشهورترین آنان منتخب یا این که مختصر بصائرالدرجات میباشد. فی مابین منابع قدیمی روایی شیعه، دو کتاب با اسم بصائر الدرجات جانور میباشد: یکیاز تألیف پر اسم و رسم محمدبن حسنبن فروخ صفار قمی (درگذشت:۲۹۰ق) و دیگری تألیف سعد بن عبدالله اشعری(درگذشت ۲۹۹ یا این که ۳۰۱ق) که بیان کننده اصل آن در مشت وجود ندارد، گرچه شالوده عمل حلّی بر آن بوده میباشد. مشتاق مظفر براساس احتمال افندی اصفهانی،[۱۴] با دلایل و شواهد علامت داده که بصائرِ سعد مختصر بصائرِ صفار بوده میباشد[۱۵]، ولی بعضی این رأی را رد کرده حکم به استقلال دو تاثیر نام برده دادهاند.[۱۶] منشأ این اختلاف، عبارتی میباشد که حلّی در اولِ کتابش، ثابت الرجعة، آورده میباشد.[۱۷] آنچه مسلّم میباشد اینکه حلّی اختصار خویش را مبتنی بر بصائرالدرجات سعد بن عبدالله اشعری ایفا داده میباشد.
مختصر حلّی مشمول احادیثی درباره فضائل و مناقب اهل بیت(ع) میباشد. او ضمن گزینش روایات سعد، خبرها دیگری را، از منابع مختلف و با شیوه های دیگر، به آنان افزوده و برای خودداری از غلط با روایات سعد، اسم منابع را بیان نموده است. از رساله الرجعة و الرد علی اهل البدعة حلّی نیز حافظه گردیده[۱۸] که به عبارتی کتاب مختصر البصائر میباشد.[۱۹]
المحتضر
تاثیر دیگر، کتاب المحتضر میباشد در ثابت آن که محتضر(یا این که فرد در شروع مرگ)در هم اکنون احتضار، فرستاده و امامان شیعه را به دیده خویش میبیند. او درین کتاب، آرای روضه خوان اثر گذار را رد کرده[۲۰] چون روحانی اثر گذار روایات مربوط به این قضیه را به تأویل برده میباشد.[۲۱] تالیف کننده درین تاثیر به مطرح شدن مطالب متنوعی، زیرا مناقب اهل بیت(ع) و شیعهها آن ها و طعن برخی از مخالفانشان، پرداخته میباشد. از این کتاب به المحتضر و مایراه فی اکنون الاحتضار، و مناقب الائمه نیز خاطر گردیده است.[۲۲] این رساله، به یاروهمدم الرجعة و مختصرالبصائر، از منابع مجلسی در تألیف بحار الانوار[۲۳] بوده میباشد.[۲۴] المحتضر در ۱۳۳۰ش/۱۹۵۱ در نجف، به استیناف محمدعلی اردوبادی غروی، به چاپ رسید.
اثر ها دیگر
حلّی رساله کوتاهی درباره برتری امامان بر انبیا و ملائکه نوشته که در آن با آرای روضه خوان اثرگذار در اوائل المقالات[۲۵] که قائل به بر خلاف این مورد بوده، مناقشه نموده است.[۲۶] رسالة فی روایات الذر تاثیر دیگری از حلّی میباشد که با اسم ملحق مختصرالبصائر در ۱۳۷۹ش/۱۴۲۱ق در قم منتشر شدهاست.
حسنبن سلیمان حِلّی(به احتمال متوفای ۸۰۲ق به آنگاه) از علمای شیعه قرن هشتم و از شاگردان شهید اولیه میباشد. وی در زمره سلسله راویان صحیفه سجادیه نیز قراردارد. مشهورترین کتاب او منتخب یا این که مختصر بصائر الدرجات میباشد که احادیثی در فضائل و مناقب اهل بیت(ع) پک پذیرایی ترحیم مشهد را دربردارد.
معاش طومار
لقب حسن بن سلیمان، ابومحمد و ملقب به عزّالدین بود. روضه خوان حر عاملی[۱] اسم محمد را در نَسب وی بیان نکرده و در واقع او را به جدّ اعلایش منتسب ساخته میباشد.[۲] بعضی حلی را عاملی، منسوب به جبل ادله، خواندهاند[۳]، البته حرّ عاملی اسم او را فی مابین علمای جبل استدلال نیاورده و از وی در نصیب دوم امل الآمل، که دربرگیرنده علمای غیرعاملی میباشد، حافظه نموده است.
از تاریخ تولد، وفات و اتفاق ها معاش حسن بن سلیمان، اگاهی دقیقی در چنگ وجود ندارد. احتمالا قبل از ۷۴۲ق به عالم آمده و بعد از ۸۰۲ق درگذشته میباشد. آقابزرگ طهرانی محل تولد او را حلّه دانسته میباشد[۴]، ولی با دقت به قولی که اورا جبل عاملی می داند و نیز اقامتش در قم، احتمال اینکه یکیاز این دو شهر محل تولد وی باشد نیز وجود داراست.[۵]
اساتید
حلّی، از مهمترین شاگردان شمسالدین محمد بن مکی، دارای اسم و رسم به شهید اولیه، بود و به یار پنج بدن دیگر، در شعبان ۷۵۷ قمری از وی اذن ماجرا اخذ کرد[۶] و در به عبارتی زمان کوتاهِ حیات شهید، در کنار فقیهان مشهوری زیرا فاضل مقداد، از محضر او استفاده نمود.[۷] استادان و مشایخ دیگر وی، محمد بن ابراهیم مطارآبادی[۸]، سید بهاءالدین نیلی و رضی الدین علی بودند.[۹] مجلسی، حلّی را از لحاظ دانش و فقاهت ستوده و تمامی اثرها اورا درخور پشت گرمی دانسته میباشد.[۱۰]
حلّی در زمره سلسله راویان صحیفه سجادیه نیز جای دارد، چنانکه براساس سَنَدی، جدّ روحانی بهایی، شمس الدین محمد جبعی (متوفی ۸۸۶ق)، این کتاب را از روحانی علی بن محمد بن علی از سید تاجالدین عبدالحمید بن جمالالدین احمد بن علی هاشمی از حسن بن سلیمان حلّی قصه نموده است.[۱۱] به نقل از خوانساری،[۱۲] حلّی در محرم ۸۰۲ اذن قصه کتاب خصال صدوق را به شاگردش، عزّالدین حسین بن محمد بن حسن حمویانی/ جویانی، داده کهاین ورژن یاور با اذن حلّی مو جود میباشد.[۱۳] در کتابهای رجال و تراجم غیر از حمویانی و تاجالدین عبدالحمید بن جمالالدین احمد بن علی هاشمی زینی، فراگیر و راوی دیگری برای حلّی بیان نشدهمیباشد.
تألیفات
مختصر بصائرالدرجات
از حلّی یکسری تاثیر باقیمانده که مشهورترین آنان منتخب یا این که مختصر بصائرالدرجات میباشد. فی مابین منابع قدیمی روایی شیعه، دو کتاب با اسم بصائر الدرجات جانور میباشد: یکیاز تألیف پر اسم و رسم محمدبن حسنبن فروخ صفار قمی (درگذشت:۲۹۰ق) و دیگری تألیف سعد بن عبدالله اشعری(درگذشت ۲۹۹ یا این که ۳۰۱ق) که بیان کننده اصل آن در مشت وجود ندارد، گرچه شالوده عمل حلّی بر آن بوده میباشد. مشتاق مظفر براساس احتمال افندی اصفهانی،[۱۴] با دلایل و شواهد علامت داده که بصائرِ سعد مختصر بصائرِ صفار بوده میباشد[۱۵]، ولی بعضی این رأی را رد کرده حکم به استقلال دو تاثیر نام برده دادهاند.[۱۶] منشأ این اختلاف، عبارتی میباشد که حلّی در اولِ کتابش، ثابت الرجعة، آورده میباشد.[۱۷] آنچه مسلّم میباشد اینکه حلّی اختصار خویش را مبتنی بر بصائرالدرجات سعد بن عبدالله اشعری ایفا داده میباشد.
مختصر حلّی مشمول احادیثی درباره فضائل و مناقب اهل بیت(ع) میباشد. او ضمن گزینش روایات سعد، خبرها دیگری را، از منابع مختلف و با شیوه های دیگر، به آنان افزوده و برای خودداری از غلط با روایات سعد، اسم منابع را بیان نموده است. از رساله الرجعة و الرد علی اهل البدعة حلّی نیز حافظه گردیده[۱۸] که به عبارتی کتاب مختصر البصائر میباشد.[۱۹]
المحتضر
تاثیر دیگر، کتاب المحتضر میباشد در ثابت آن که محتضر(یا این که فرد در شروع مرگ)در هم اکنون احتضار، فرستاده و امامان شیعه را به دیده خویش میبیند. او درین کتاب، آرای روضه خوان اثر گذار را رد کرده[۲۰] چون روحانی اثر گذار روایات مربوط به این قضیه را به تأویل برده میباشد.[۲۱] تالیف کننده درین تاثیر به مطرح شدن مطالب متنوعی، زیرا مناقب اهل بیت(ع) و شیعهها آن ها و طعن برخی از مخالفانشان، پرداخته میباشد. از این کتاب به المحتضر و مایراه فی اکنون الاحتضار، و مناقب الائمه نیز خاطر گردیده است.[۲۲] این رساله، به یاروهمدم الرجعة و مختصرالبصائر، از منابع مجلسی در تألیف بحار الانوار[۲۳] بوده میباشد.[۲۴] المحتضر در ۱۳۳۰ش/۱۹۵۱ در نجف، به استیناف محمدعلی اردوبادی غروی، به چاپ رسید.
اثر ها دیگر
حلّی رساله کوتاهی درباره برتری امامان بر انبیا و ملائکه نوشته که در آن با آرای روضه خوان اثرگذار در اوائل المقالات[۲۵] که قائل به بر خلاف این مورد بوده، مناقشه نموده است.[۲۶] رسالة فی روایات الذر تاثیر دیگری از حلّی میباشد که با اسم ملحق مختصرالبصائر در ۱۳۷۹ش/۱۴۲۱ق در قم منتشر شدهاست.
قیمت پک پذیرایی ترحیم مشهد؛ عوامل مؤثر بر هزینه و راهنمای انتخاب پک اقتصادی