خطبه متقین
خُطبه مُتّقین یا این که خطبه هَمّام از خطبههای دارای اسم و رسم نهجالبلاغه در مورد کردار و زهد و تقوا میباشد. امام علی(ع) این خطبه را به درخواست یک کدام از یارانش به اسم هَمّام نقص کرد. همام با شنیدن این خطبه، دگرگون و بیهوش شد و در به عبارتی لحظه درگذشت. در خطبه متقین، رفتارهای شخصی، اجتماعی و عبادی متقین اورده شده میباشد. به عنوان مثال این صفات میاقتدار به سپردهداری، کَظْمِ غَیْظ، حِلْم و خضوع در عبادت پک پذیرایی ترحیم مشهد اشاره نمود.
این خطبه در منابع دیگری غیر از نهجالبلاغه، مانند اَلتَّمحیص، اَمالی روضه خوان صدوق و کَنزُالْفَوائد نیز نام برده میباشد؛ ازاینرو برخی پژوهشگران این خطبه را پی در پی دانستهاند. بعضا دیگر بر این باورند اصل این خطبه کوتاه بوده و به گذر زمان مجال، جملهها زیادی به آن افزورده گردیده است.
ضمن ترجمهها و تفصیلهایی که به طور بی نقص بر نهجالبلاغه درج شده، این خطبه تفصیلها و ترجمههای منحصر هم دارااست که به عنوان مثال آنان خلق و خوی اسلامی در نهجالبلاغه، شیوه و ترسیم پرهیزکاران و أشعةٌ مِن خطبةِ الْمتقین میباشد.
بیان شده آرایههای ادبی بهکاررفته دراین خطبه از فصاحت و بلاغت بخش اعظمی شامل است و در آن به موسیقی و ضربموزیک حرف، اعتنا شدهاست.
معرفی و منزلت
خطبه مُتَّقین را از خطبههای مشهور نهجالبلاغه[۱] و از خطبههای اساسی امام علی(ع) دربارۀ عرفان و تربیت می دانند.[۲] ناصر مکارم شیرازی، از مراجع پیروی شیعه، این خطبه را جامعترین خطبه نهجالبلاغه در قضیه خلق و خوی و زهدو تقوا شمرده میباشد.[۳] در برخی تفحصها، این خطبه منبعی مطلوب برای آشنایی اخلاق و رفتار و تهذیب نفس معرفی شدهاست.[۴] به گفته محمدتقی مصباح یزدی، از مفسران قرآن، اینکه این خطبه از امام باقر(ع)[۵] و از امام راستگو(ع)[۶] نیز ماجرا گردیده، التفات آن را نماد می دهد.[۷] اگرچه سید رضی در نهج البلاغه، نامی برای این خطبه بیان نکرده میباشد،[۸] البته به جهت تعریف پرهیزکاران درین خطبه، آن را خطبه متقین نامیدهاند.[۹]
امام علی(ع) این خطبه را به درخواست یکی یارانش به اسم هَمَّام اذعان کرد.[۱۰] این خطبه که در غیر از نهجالبلاغه نیز وارداتی، برای تعریف مُتَّقین[۱۱] یا این که تعریف مؤمنان[۱۲] یا این که تعریف شیعهها[۱۳] اورده شده میباشد. می گویند همام با شنیدن این خطبه، دگرگون و بیهوش شد و در به عبارتی لحظه درگذشت.[۱۴] امام علی(ع) درین خطبه پرهیزکاران را تعریف کرده و برای آنها حدود صد صفت برشمرده میباشد.[۱۵] به گفته برخی پژوهشگران، آرایههای ادبی بهکاررفته در آن، پر رنگ میباشد و در آن، به موسیقی و ضربترانه حرف دقت ویژهای شدهاست.[۱۶]
اسم ورژن شمارهٔ خطبه[۱۷]
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه / صبحی پارسا ۱۹۳
ابنمیثم بَحرانی / ابنمیثم بحرانی ۱۸۴
حبیبالله خویی / ملا با تقوا قزوینی ۱۹۲
ابنابیالحدید / محمد عبده ۱۸۶
ملا فتحالله کاشانی ۲۲۱
محمدجواد مَبی نیازّه ۱۹۱
محتوا
در خطبه متقین، بعدها گوناگون معاش پرهیزکاران (خلق شخصی و اجتماعی، و ارتباط آنها باایمان)[۱۸] در پوسته بیش تر از صد صفت نقل شده میباشد.[۱۹] این خطبه از هفت قسمت درست شده میباشد: ۱. نصیب آغازین خطبه و ستایش آفریدگار ۲. پیشگفتار ۳. سیمای کلی متقین ۴. شبِ پرهیزکاران ۵. روز پرهیزکاران ۶. نشانههای متقین ۷. نقطه پايان قصه همام.[۲۰]
اوصاف اجتماعی متقین:
هجران از حرف زشت
ودیعهداری
کَظْمِ غَیْظ
بخشیدن هر کس به آنها ستم کرده
در پشتیبانی بودن عموم از بدی آنها
امیدواری عموم به شغل نیک آنها
اوصاف شخصی:
بدگمانی به خویشتن
خوف از ستودهشدن به وسیله دیگرافراد
درنگ در عین ملایمت
ایمانِ همپا بیشک
حِلْم
معدودطعامبودن و معمولیزیستی
ارتباط با سازنده:
قرائت نمازهای شبانه همدم با خواندن قرآن
دواجویی در قرآن
تأثیرپذیری از قرآن
خضوع و خشوع در عبادت.[۲۱]
خطبه متقین
خُطبه مُتّقین یا این که خطبه هَمّام از خطبههای دارای اسم و رسم نهجالبلاغه در مورد کردار و زهد و تقوا میباشد. امام علی(ع) این خطبه را به درخواست یک کدام از یارانش به اسم هَمّام نقص کرد. همام با شنیدن این خطبه، دگرگون و بیهوش شد و در به عبارتی لحظه درگذشت. در خطبه متقین، رفتارهای شخصی، اجتماعی و عبادی متقین اورده شده میباشد. به عنوان مثال این صفات میاقتدار به سپردهداری، کَظْمِ غَیْظ، حِلْم و خضوع در عبادت پک پذیرایی ترحیم مشهد اشاره نمود.
این خطبه در منابع دیگری غیر از نهجالبلاغه، مانند اَلتَّمحیص، اَمالی روضه خوان صدوق و کَنزُالْفَوائد نیز نام برده میباشد؛ ازاینرو برخی پژوهشگران این خطبه را پی در پی دانستهاند. بعضا دیگر بر این باورند اصل این خطبه کوتاه بوده و به گذر زمان مجال، جملهها زیادی به آن افزورده گردیده است.
ضمن ترجمهها و تفصیلهایی که به طور بی نقص بر نهجالبلاغه درج شده، این خطبه تفصیلها و ترجمههای منحصر هم دارااست که به عنوان مثال آنان خلق و خوی اسلامی در نهجالبلاغه، شیوه و ترسیم پرهیزکاران و أشعةٌ مِن خطبةِ الْمتقین میباشد.
بیان شده آرایههای ادبی بهکاررفته دراین خطبه از فصاحت و بلاغت بخش اعظمی شامل است و در آن به موسیقی و ضربموزیک حرف، اعتنا شدهاست.
معرفی و منزلت
خطبه مُتَّقین را از خطبههای مشهور نهجالبلاغه[۱] و از خطبههای اساسی امام علی(ع) دربارۀ عرفان و تربیت می دانند.[۲] ناصر مکارم شیرازی، از مراجع پیروی شیعه، این خطبه را جامعترین خطبه نهجالبلاغه در قضیه خلق و خوی و زهدو تقوا شمرده میباشد.[۳] در برخی تفحصها، این خطبه منبعی مطلوب برای آشنایی اخلاق و رفتار و تهذیب نفس معرفی شدهاست.[۴] به گفته محمدتقی مصباح یزدی، از مفسران قرآن، اینکه این خطبه از امام باقر(ع)[۵] و از امام راستگو(ع)[۶] نیز ماجرا گردیده، التفات آن را نماد می دهد.[۷] اگرچه سید رضی در نهج البلاغه، نامی برای این خطبه بیان نکرده میباشد،[۸] البته به جهت تعریف پرهیزکاران درین خطبه، آن را خطبه متقین نامیدهاند.[۹]
امام علی(ع) این خطبه را به درخواست یکی یارانش به اسم هَمَّام اذعان کرد.[۱۰] این خطبه که در غیر از نهجالبلاغه نیز وارداتی، برای تعریف مُتَّقین[۱۱] یا این که تعریف مؤمنان[۱۲] یا این که تعریف شیعهها[۱۳] اورده شده میباشد. می گویند همام با شنیدن این خطبه، دگرگون و بیهوش شد و در به عبارتی لحظه درگذشت.[۱۴] امام علی(ع) درین خطبه پرهیزکاران را تعریف کرده و برای آنها حدود صد صفت برشمرده میباشد.[۱۵] به گفته برخی پژوهشگران، آرایههای ادبی بهکاررفته در آن، پر رنگ میباشد و در آن، به موسیقی و ضربترانه حرف دقت ویژهای شدهاست.[۱۶]
اسم ورژن شمارهٔ خطبه[۱۷]
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه / صبحی پارسا ۱۹۳
ابنمیثم بَحرانی / ابنمیثم بحرانی ۱۸۴
حبیبالله خویی / ملا با تقوا قزوینی ۱۹۲
ابنابیالحدید / محمد عبده ۱۸۶
ملا فتحالله کاشانی ۲۲۱
محمدجواد مَبی نیازّه ۱۹۱
محتوا
در خطبه متقین، بعدها گوناگون معاش پرهیزکاران (خلق شخصی و اجتماعی، و ارتباط آنها باایمان)[۱۸] در پوسته بیش تر از صد صفت نقل شده میباشد.[۱۹] این خطبه از هفت قسمت درست شده میباشد: ۱. نصیب آغازین خطبه و ستایش آفریدگار ۲. پیشگفتار ۳. سیمای کلی متقین ۴. شبِ پرهیزکاران ۵. روز پرهیزکاران ۶. نشانههای متقین ۷. نقطه پايان قصه همام.[۲۰]
اوصاف اجتماعی متقین:
هجران از حرف زشت
ودیعهداری
کَظْمِ غَیْظ
بخشیدن هر کس به آنها ستم کرده
در پشتیبانی بودن عموم از بدی آنها
امیدواری عموم به شغل نیک آنها
اوصاف شخصی:
بدگمانی به خویشتن
خوف از ستودهشدن به وسیله دیگرافراد
درنگ در عین ملایمت
ایمانِ همپا بیشک
حِلْم
معدودطعامبودن و معمولیزیستی
ارتباط با سازنده:
قرائت نمازهای شبانه همدم با خواندن قرآن
دواجویی در قرآن
تأثیرپذیری از قرآن
خضوع و خشوع در عبادت.[۲۱]
راهنمای مدیریت سفارش پک پذیرایی ترحیم در مشهد؛ از انتخاب تا تحویل