مجله خبری تشریفات

منزلت نزد شیعه‌ها

کاشی‌کاری معرق وابسته به بقاع حضرت معصومه. امام رضا(ع): کسی که وی (حضرت معصومه) را با آشنایی از جایگاهش زیارت نماید، فردوس برای پک پذیرایی ترحیم مشهد اوست.

گروه‌های سوگواری در روز عاشورا در صحن بقعه حضرت معصومه
علمای شیعه منزلت والایی برای فاطمه معصومه قائل‌اند و روایاتی درباره‌ی جایگاه وی و مداقه زیارتش نقل می‌نمایند. علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار به حدیثی از امام راست گو(ع) پرداخته که طبق آن، کل شیعه ها حضرت با شفاعت حضرت معصومه(س) به فردوس وارد می گردند.[۳۸] در فرازی از زیارتنامه فاطمه معصومه هم به جهت منزلت و منزلت وی نزد خدا، از او درخواست شفاعت گردیده است.[۳۹][یادداشت ۱]

محمدتقی شوشتری در قرن چهاردهم خورشیدی، در قاموس الرجال نوشته میباشد: میان فرزندان فراوانِ امام کاظم(ع)، بعد از امام رضا(ع) کسی هم‌پای معصومه وجود ندارد.[۴۰] روضه خوان عباس قمی هم اورا برگزیدگانِ دختران موسی بن جعفر(ع) دانسته میباشد.[۴۱] او همینطور حضرت معصومه را از امام‌زاده‌هایی میداند که هم جلیل‌القدر میباشد و مسلماً از فرزندان امام کاظم(ع) میباشد و هم مطلقاً در همین بقعه و جای مدفون میباشد.[۴۲]

برپایه روایاتی که از امام درستگو(ع)، امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) نقل گردیده است، پردیس، جایزه کسی میباشد که فاطمه دختر امام کاظم(ع) را زیارت نماید؛[۴۳] ولی در بعضا احادیث، جایزه پردیس برای کسی دانسته گردیده که اورا با معرفت و آشنایی زیارت نماید.[۴۴] در جمهوری اسلامی ایران از وی با تیتر فاطمه ثانی[۴۵] و زینب ثانی[۴۶] نیز حافظه میگردد.

مولف کتاب زندگانی کریمه اهل‌بیت(ع)، از محمود انصاری قمی (درگذشت: ۱۳۷۷ش) و وی از سید نصرالله مستنبط فقیه شیعه (درگذشت: ۱۳۶۴ش) نقل کرده که در کتاب خطی کشف اللئالی نوشته باتقوا بن عرندس حلی، دانا شیعه قرن نهم قمری، حدیثی چشم که در آن امام کاظم(ع) خطاب به حضرت معصومه گفته میباشد: «فَداها اَبوها؛ پدرش به فدایش». مبنی بر این نقل، امام کاظم(ع) این پاراگراف را بعداز آن اظهار کرد که حضرت معصومه در خلا امام(ع)، سوال‌های شیعه ها را به صدق جواب اعطا کرد. مولف کتاب زندگانی کریمه اهل‌بیت(ع) چنان‌که خویش گفته، این حدیث را جز این نقل، در کتاب‌های حدیثی نیافته میباشد.[۴۷]

زیارتنامه
نوشته‌ی علمیٔ مهم: زیارت‌طومار حضرت معصومه(س)
علامه مجلسی در کتاب‌های زادالمعاد، بحارالانوار و تحفةالزائر، زیارتنامه‌ای به گزارش امام رضا(ع) برای فاطمه معصومه آورده میباشد.[۴۸] اما وی در تحفة الزائر بعداز بیان زیارتنامه، احتمال داده میباشد که متن آن ادامه حدیث امام رضا نباشد و علما آن را افزوده باشند.[۴۹] گفته‌اند حضرت فاطمه(س) و حضرت معصومه صرفا زنانی‌اند که زیارتنامه مأثور (زیارت‌طومار‌ای که گواهی آن به معصوم میرسد) دارا‌هستند.[۵۰]

مرجعیت
بعد از رحلت آیت‌الله خویی، جمع‌ای از علما خواهان تایید رده مرجعیت از سوی آیت‌الله تبریزی شدند.[۲۹] بعد از درگذشت محمدعلی اراکی واپسین فقید باقی مانده از شاگردان عبدالکریم حائری در آذر ۱۳۷۳ش، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هفت نفر از فقیهان قم را به‌تیتر مرجع پیروی معرفی کرد که اسم آیت‌الله تبریزی نیز در ستون پنجم این فهرست قرار داشت.[۳۰] وی هم اینگونه یک کدام از سه فقید سفارش گردیده از سوی جامعه روحانیت اهل جنگ طهران بود.[۳۱] آیت‌الله تبریزی قبلا معرفی نیز مقلدانی در سوریه، لبنان، کویت، بحرین، عراق داشت و به همین جهت مبادرت به تکثیر رساله توضیح المسائل کرد و مرجعیت را به پک پذیرایی ترحیم مشهد عهده گرفت.[۳۲]

تألیفات
از او اثراتی در مسئله‌های فقه و اصول و عقائد و اخلاق و رفتار چاپ گردیده است.[۳۳]

ارشادوراهنمایی الطالب فی تفصیل المکاسب ـ ۷ جلد
تنقیح مبانی العروة (طهارة) ـ ۷ جلد
تنقیح مبانی العروة والمناسک (الحج) ـ ۳ جلد
اسس القضاء والشهادات
اسس الحدود والتعزیرات
کتاب القصاص
کتاب الدیات
طبقات الرجال
الدروس فی دانش الاصول (زمان بدون نقص اصول)
تنقیح مبانی العروة (الصلاة)
تنقیح مبانی العروة (کتاب الصوم)
تنقیح مبانی العروة (کتاب الزکاة والخمس)
صراط النجاة ۱۲ جلد
کتاب ظلامات فاطمة الزهراء (علیها السلام)
کتاب امیر المؤمنین علی بن ابی طالب
فدک
الشعائر الحسینیة
زیارت عاشوراء فوق الشبهات
نفی السهو عن النبی (صلی الله علیه وآله)
نصوص الصحیحة علی الائمة (علیهم السلام)
الانوار الالهیة فی مسائل العقائدیة
النکات الرجالیة (مخطوط)
ما استفدت اینجانب الروایات فی استنباط الاحکام الشرعیة (وسائل الشیعة مخطوط)
منهاج الصالحین
مسائل منتخب
لبه بر عروه الوثقی
لبه بر وسیله النجاة سید ابوالحسن اصفهانی
النصایح
مناسک حج
تهذیب در احکام حج
رسالة مختصرة فی لبس السواد
عَبَقات ولائیة
آداب المتعلمین و المسترشدین
استفتائات تازه[۳۴]
سرویس ها اجتماعی

بیمار ستان بقیةالله
آيت‌آلله تبریزی در کنار کارها علمی و مرجعیت به سرویس ها اجتماعی نیز دقت داشت. نهاد‌گذاری مریضخانه تخصصی بقیةالله در قم به‌قصد نگهبانی از مستضعفان و خانواده‌های طلاب بی‌توانگری از آن مثال میباشد. این بیمار ستان از حیث پزشکی درمان گاه مجهزی میباشد. وی هم‌اینگونه گروهی را نیز مأمور کرده بود تا فقرا و ایتام را شناسایی کرده و برایشان مواد خوراکی و پوشاک مهیا نمایند.[۳۵]

هم‌اینگونه در طول حیاتش خانه مسکونی خویش را برای تاسیس مکتب‌ای برای یاد دادن طلاب، وقف کرد. طبق این وقف، مکتب علم ها شرعی در ۴ طبقه سازه شد که به استاد آیت‌الله تبریزی دارای اسم و رسم میباشد و تولیت این مکتب در چنگ جعفر تبریزی فرزند وی میباشد و درس‌های بعضا از اساتید دارای شهرت حوزه قم در این جا برگزار میشود.

عمل‌های فرهنگی
مسجد ارک از دهه ۱۳۸۰ش با حضور منصور ارضی به‌تیتر یک کدام از مقر‌های اساسی در سوگواری‌های محرم شناخته می شود. این مسجد سالانه صاحبخانه شماری از عزاداران در عزاداری عاشورا پک پذیرایی ترحیم مشهد میباشد

.[۸] طبق گزارش‌ها حضور منصور ارضی با مدل خاص مداحی خویش و قرار دریافت کردن این مسجد در قسمت سنتی شهر، دو جاذبه مهم میباشد که‌این مسجد را به‌تیتر یک کدام از مرکزها اساسی در برپایی سوگواری تبدیل نموده است.[۹]

پیشینه تاریخی
بنای مسجد ارک، به بعدازظهر ناصرالدین فرمان روا قاجار (۱۲۴۷ق-۱۳۱۳ق) برمی‌خواهد شد[۱۰] که به درخواست مهدعلیا، مامان ناصرالدین فرمانروا سازه شد و از همین رو مسجد «مادرشاه» نیز خوانده می‌گردیده است.[۱۱]

مسجد ارک طهران بخشی از تیم‌ای بزرگتر به‌اسم ارک سلطنتی، محل اقامت حاکمان زند و شاهان قاجار بود که در بخش جنوب شرقی آن سازه گردیده بود.[۱۲]
بیان شده میباشد که اسم «ارک» برای این مسجد مطلوب‌خیس از اسم «ارگ» میباشد؛ خصوصاً به‌این استدلال که بعضا کتاب ها زمان قاجاریه نیز از کلمه «ارک» به کار گیری کرده‌اند.[۱۳]

نوسازی
او‌لین نوسازی بنای مسجد ارک در سال ۱۲۷۶ق و بنابر فرمان امیرکبیر، صدراعظم ناصرالدین سلطان قاجار، شکل گرفت.[۱۴]

در زمان پهلوی اولیه، مسجد ارک طهران تخریب و به ساختمان وزارت پیشه و هنر ملحق شد.[۱۵] در سال ۱۳۲۷ش تصمیم قطعی برای ویران کردن بی نقص مسجد مادرشاه و الحاق آن به وزارت اقتصاد و میزان دارایی دریافت شد، ولی با مداخله سید حسین بروجردی، این عملیات متوقف شوید.[۱۶] بعداز آن، ساختمان کنونی مسجد ارک در به عبارتی محوطه به وسیله حسین لرزاده، و با پشتیبانی مالی محمدحسین کاشانی[۱۷] نوسازی، و در سال ۱۳۳۱ش مصادف با شب اولیه رمضان بهره‌برداری شد.[۱۸]،

واقعه حریق‌سوزی
در ۲۶ بهمن ۱۳۸۳ش مصادف با ۵ محرم، مقارن با برگزاری عزاداری محرم در مسجد ارک، رخداد حریق‌سوزی در قسمت زنانه مسجد صورت اعطا کرد.[۱۹] طبق گزارش قضایی، طی این اتفاق، ۷۸ نفر کشته و ۲۲ نفر مصدوم شدند.[۲۰]

همزمانی این حریق‌سوزی با برگزاری نماز جماعت، دلیل بالا رفتن داده های عددی قربانیان این واقعه نقل شده و نقل شده که انفجار کپسول گاز مسجد در طبقه دوم، موجب تولید آتش گردیده و به سقف برزنتی شیوع کرده و به حریق‌سوزی پهناور انجامیده میباشد.[۲۱]

پانویس
حیدری، «نقش مسجد ارک طهران در تحولات سیاسی انقلاب اسلامی کشور ایران»، ص۳۸.
«مقر‌های انقلاب اسلامی، مسجد ارک طهران به قصه ورقه ها ساواک»، راس تحقیق اوراق تاریخی.
حیدری، «نقش مسجد ارک طهران در تحولات سیاسی انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران»، ص۳۹.
«نقش مسجد ارک در قیام ۱۵ خرداد ماه ۴۲ و صورت‌گیری انقلاب اسلامی»، خبرگزاری شبستان.
«نقش مسجد ارک در قیام ۱۵ خرداد ماه ۴۲ و صورت‌گیری انقلاب اسلامی»، خبرگزاری شبستان.
«مقر‌های انقلاب اسلامی، مسجد ارک طهران به داستان سندها ساواک»، راس تحقیق ورقه ها تاریخی.
«مقر‌های انقلاب اسلامی، مسجد ارک طهران به ماجرا اوراق ساواک»، راءس نظارت اوراق تاریخی.
«روایتی گوناگون از جلسات سوگواری حاج منصور ارضی»، خبرگزاری تسنیم.
«روایتی مختلف از جلسات سوگواری حاج منصور ارضی»، خبرگزاری تسنیم.
«مقر‌های انقلاب اسلامی، مسجد ارک طهران به قصه سندها ساواک»، راءس نظارت ورقه ها تاریخی.

آراء و فکر‌های خاص
خوانساری و روضه خوان یوسف بحرانی، ملا محسن را در شمار اخباریان میدانند.[۳۷][۳۸] نوشته‌های وی نیز این دستور را تأیید می‌نماید.[۳۹] سود در بخش اعظمی از مسائل آراء مستقلی داشت؛ بعضی از آراء خاص وی پک پذیرایی ترحیم مشهد عبارتند از:

تایید صلاحیت غنا و موسیقی[۴۰] از نگاه وی غناء فی نفسه(سوای یاور شدن با حرامی دیگر) حرام وجود ندارد؛ او با استناد به احادیثْ حرمت غناء را اختصاصی جایی می‌دانست که با حرام دیگری هم پا باشد مانند بازی با آلات لهو، داخل شدن مردان بر زنان، گوش دادن مردان صدای زنان را و مشتمل بودن بر لغت ها فسخ.[۴۱]
چیزی که نجس‌ گردیده، چیز دیگر را نجس‌ نمی‌نماید.[۴۲]
آب قلیل در واکنش با نجاست، نجس نمی شود.[۴۳]
عدم‌ خلود کافران‌ در عذاب‌ دوزخ و جهنم.[مستلزم منبع][یادداشت ۱]
عدم‌ نجات‌ اهل‌ اجتهاد، در‌حالتی که چه‌ از تعالی‌ترین‌ محققان‌ باشند.[مستلزم منبع]
مختلف بودن بلوغ نسبت به تکالیف متعدد[۴۴]
دستیابی مغرب دینی با استتار قرص خورشید از لحاظ دیده، در‌حالتی که حائلی فی مابین نباشد.[۴۵]
عدم شرط کم آب بودن محل مسح در وضو[۴۶]
کفایت هر غسلی از وضو[۴۷]
وجوب عینی نماز آدینه.[۴۸]
بازرسی بیشتر
نتیجه‌پژوهی؛ دسته مقالاتی در نظارت آراء و وضع نتیجه کاشانی[۴۹]
پانویس
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۱۸۰؛ قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۳۹؛ نتیجه کاشانی، الوافی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ترجمه تالیف کننده، ص۱۷.
افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۱۸۰؛ قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۳۹؛ سود کاشانی، الوافی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ترجمه تالیف کننده، ص۱۷.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۶، ص۷۹.
نتیجه کاشانی، دیوان، ۱۳۷۱ش، ج۱، پیشگفتار مصحح، ص۶.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۷۹؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۱۸۰؛ قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۳۹؛ نتیجه کاشانی، الوافی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ترجمه مؤلف، ص۱۷، پیشگفتار مصنف، ص۴.
سود کاشانی، الوافی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ترجمه تالیف کننده، ص۱۷، پیشگفتار مصنف، ص۴.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۶، ص۹۴،۱۰۰؛ قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۴۱.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ق، ج۶، ص۹۴،۱۰۰؛ قمی، الکنی و الالقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۴۱.
سود کاشانی، الوافی، ۱۴۱۲ق، پیشگفتار مصحح، ج۱، ص۱۸-۳۰.
تهرانی، طبقات اعلام الشیعه،الناشر اسماعیلیان ج۶، ص۵۷۷.
سود کاشانی، رسالۀ تفصیل صدر، ۱۳۸۷ش، ص۶۱،۶۲؛ باغ ابرار، ج۱، ص۲۲۶.
نتیجه کاشانی، مفاتیح الشرایع، ۱۴۰۱ق، ج۱، پیشگفتار، ص۱۸؛ فی

شکنجه و زندان
ابن ابی‌عُمیر روزگاری دراز در زندان هارون‌الرشید به رمز پیروزی. دوران حبس او را از ۴ سال[۱۵] تا ۱۷ سال[۱۶] نوشته‌اند و سبب ساز آن را به طور‌های مختلف ذکر کرده‌اند. سازه بر قولی‌، انگیزه آن امتناع از پذیرفتن منصب قضا بود که بعد ها به مجبور آن را به عهده گرفت‌. به گفته دیگر، بدان باعث او‌را به زندان انداختند که می‌خواستند از مخفیگاه‌های شیعه‌ها و اصحاب امام کاظم(ع) مطلع پک پذیرایی ترحیم مشهد گردند.[۱۷]

روضه خوان طوسی گفته میباشد که معارضان ابن ابی‌عمیر نزد هارون‌ سعایت کردند که او اسامی آحاد شیعه‌ها عراق را میداند. هارون او‌را احضار کرد و از او خواست تا آن‌ها‌را اسم موفقیت، او امتناع کرد. پس هارون دستورداد تا اورا عریان کردند و دربین دو نخل آویختند و ۱۰۰ تازیانه زدند.[۱۸]

بعداز هارون در حین خلافت مأمون تاوقتی‌که امام رضا(ع‌) حضور داشت‌، وی و دیگر شیعه ها در تامین بودند، ولی بعداز شهیدشدن وی‌، او بازداشت و زندانی شد و مشقت بسیار پیروزی و هر آنچه داشت به حراج رفت‌.[مستلزم منبع] براساس گزارش نجاشی در کتاب رجالش درمدت چهار سالی که در زندان بود خواهرش کتاب‌هایش را که ۹۴ عدد بود [۱۹] در تحت خاک مخفی کرد که به منجر باران یا این که انگیزه دیگری همگی از دربین رفتند.[۲۰]

ابن ابی‌عمیر در سال ۲۱۷ هجری قمری درگذشت.[۲۱]

رده علمی
از اسم تألیفات ابن ابی‌عمیر اینگونه برمی‌آید که وی در دانش فقه‌، دانش حدیث، دانش صحبت‌ و مغازی تبحر داشته میباشد‌. طوسی‌[۲۲] از علی بن حسین فضّال‌ نقل می‌نماید که ابن ابی‌عمیر از یونس بن عبدالرحمن افقه‌، اصلح و افضل بود، البته خویش طوسی در آنجا که اسامی طبقه سوم از اصحاب اجماع را بیان می‌نماید[۲۳] یونس بن عبدالرحمان و صفوان بن یحیی را فقید‌ترین آن ها می‌شمارد. سید بن طاووس[۲۴] به استناد روایتی از کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه ابن ابی‌عمیر را منجم دانسته[۲۵] بعضی این ماجرا را از جهت مدرک و متن‌ مخدوش دانسته‌اند.[۲۶]

معاویه و احیاء تعصب
در زمانه حکومت معاویه، رقابت‌های قبیلگی بیش تر از پیش اشاعه یافت؛ از جمله معاویه در پیکار خویش با علی(ع)، لشکر کوفه را دوست داران بنی هاشم معرفی پک پذیرایی ترحیم مشهد میکرد.[۴۸]

این بینش در طول جانشینان معاویه نیز ادامه داشت. در زمانه حکومت امویان، برای ساخت منازعات قومی و انکار یا این که در نظرنگرفتن نقش نگرش‌ها و علت‌های اعتقادی در رویدادها تاریخی صدر اسلام، و حتی ظهور اسلام، کوششی دورازشوخی شکل گرفت. نمونة بارز این جریان، سخنان یزید بعداز رخداد عاشورا میباشد. یزید در شعری که حاکی از خرسندی و برد بود، صریحاً وحی و پیامبری را انکار کرد و اسلام را نتایج بازیگری‌های سیاسی بنی هاشم، در قبال بنی امیه، خواند.[۴۹]

وقتی که امام حسین(ع) در مدینه از بیعت با یزید امنتاع کرد، بنی هاشم از وی هواخواهی کردند[۵۰] و برخی از هاشمیان (آل عقیل و آل علی) او‌را در هنگام قیامش بر ضد یزید نیز ملازمت و همراهی کردند.[۵۱]

بنی هاشم به رغم دشمنی با حکومت ظالمانه بنی امیه آن‌گاه که عبدالله بن زبیر در سال ۶۳ هجری مکه را تصرف کرد و زخم‌های فراوانی بر حکومت امویان وارد آورد از بیعت با وی پرهیز کردند تا جایی که عبدالله، مبادرت به تبعید و به نقلی زندانی کردن اشخاصی زیرا محمد بن حنیفه و عبدالله بن عباس کرد.[۵۲]

با سرکوب قیام عبدالله بن زبیر امویان مجدد متوجه بنی هاشم شدند و به آزار رسانی و شکنجه حامیان آنها پرداختند. فرمان هشام بن عبدالملک بر پایه ی برش دادن دست و گویش کمیت بن زید اسدی به جرم سرودن مرثیه برای زید بن علی بن حسین مثال‌ای از این حقیقت میباشد.[۵۳]

ولی علی رغم آنکه انتقام جویی‌های بنی امیه عرصه را بر بنی هاشم تنگ کرده بود، نفوذ وی فی مابین عموم کاهش نیافت؛ از جمله، برای مثال دلایل یادشده برای ناکامی عبدالله بن زبیر، واکنش نامناسب او با بنی هاشم بوده میباشد[۵۴] و یا این که آن‌گاه که زیاد بن با تقوا بر ضد امویان خروج کرد (۱۳۳ق.) مردمان را بنی هاشم فراخواند.[۵۵] همینطور حامیان بنی عباس در نواحی خراسان عموم را به حکومت بنی هاشم می‌خواندند.[۵۶]

بنی عباس
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: بنی عباس
در زمان امویان، بنی هاشم در عین تنوع تیره‌ها صف سیاسی واحدی را رقم می‌زدند. البته در اواخر حکومت امویان، هاشمیان در دو تیرة اصلی فرزندان امام علی(ع) و فرزندان عباس بن عبدالمطلب بروز اجتماعی داشتند.

ارتقا نارضایتی مسلمان‌ها از حکومت امویان، به پیدایی تکان‌ها و جنبش‌های ضداموی در نیمة نخستین قرن دوم انجامید. تمایل روزافزون عموم به اهل بیت نبی(ص) و امتناع اهل بیت(ع) از تایید درخواست آنها برای قیام، فرصتی برای عده ای از فرزندان عباس، عموی نبی، که ادعا حکومت داشتند، پدید آورد.

عباسیان با دقت به حرمت اجتماعی «بنی هاشم»، از به عبارتی شروع در تعالی‌نمایی انتسابشان به هاشم کوشیدند و از سال ۱۱۱ هجری پایین لوای «دعوت هاشمی» شغل کردند.[۵۷]

تناسخ یا این که بازپیدایی به‌معنای جابجایی روح آدم از جسمی به جسم دیگر میباشد. در بین شیعه‌ها، اعتقادوباور به تناسخ فسخ و اطمینان به آن، به‌عامل انکار معاد، بی دینی به حساب میآید. همینطور روایاتی از امامان شیعه(ع) در رد تناسخ وارداتی و مفسران و متکلمان شیعه نیز در رد تناسخ دلیل‌هایی ارائه پک پذیرایی ترحیم مشهد کرده‌اند.

از نگاه پژوهشگران، اعتقادوباور به تناسخ در عقاید اکثریت مسلمان‌ها وجود نداشته میباشد، هرچند توده‌ای از مسلمانها در مواجهه با فرهنگ و تمدن‌ها و ادیان دیگر به تناسخ تمایل پیدا کرده‌اند. غلات را از اولی معتقدان به تناسخ به‌شمار ‌آورده‌اند؛ ولی آورده شده، نظریه تنی چند از فرقه‌های غالی در حلول روح الهی در روح امامان شیعه(ع)، از رمز تسامحِ فرقه‌شناسان با نظریه تناسخ یکسان دانسته شد‌ه‌است. برخی از عالمان اهل‌سنت، تناسخ را با نظریه رجعت در اطمینان شیعه یک کدام از دانسته‌اند. از حیث عالمان شیعه رجعت با تناسخ تفاوت مهم دارااست و رجعت برخلاف تناسخ موجب تعدد تن برای یک نفس نمیشود.

محمد بن زکریای رازی اول فیلسوف اسلامی معتقد به تناسخ و ابن‌سینا اول فیلسوف اسلامی دانسته گردیده که به گستردن به رد تناسخ پرداخته میباشد. از لحاظ گردآوری‌ای از دانشمندان، ملاصدرا، بر مبناى عقیده جنبش جوهرى، طرز ساخت و ساز و بقاى نفس را به‌سیرتکامل‌اى تمجید می‌نماید که ثابت تناسخ غیرممکن می شود.

بعضی معتقدند که مبانی عرفان اسلامی، مثلا شوق واشتیاق عارفان به شکاف بدون نقص جهان نمی‌تواند با تناسخ سازگار باشد، زیرا تناسخ نوعی رجوع و برگشت روح به تنِ مادی میباشد. اعتقاد به بنیادهای عقیدتی اسلامی، مانند نظریه معاد، در درنگ عارفان و صوفیان مسلمان را نیز از دلایل رد تناسخ بوسیله آن‌ها دانسته‌اند. نقل شده که اطمینان جمع‌ای از صوفیان مسلمان به حلول و تجلی (ظهور الهی در موجودات) موجب جنایتکار‌شدن آن ها به تناسخ گردیده است.

تعریف و تمجید و منزلت
تناسخ یا این که بازپیدایی را به‌معنای جابجایی روح بشر از جسمی به جسم دیگر دانسته‌اند.[۱] اورده شده که در پروسه تناسخ معاش گذشتۀ شخصْ کیفیت جسم نو او‌را انتخاب می‌نماید.[۲] هسته مهم معنا تناسخ را حضور روح بعد از مرگ در دنیا جسمانی برشمرده‌اند؛ حضوری که دلایل آن در نظام‌های متعدد شرعی و فلسفی بسیار متنوع محاسبه شد‌ه‌است.[۳]

نظریه تناسخ را یکی معتقدات عام اکثر ادیان تاریخ آدم، از ادیان ابتدایی تا ادیان نو، برشمرده‌اند.[۴]

تناسخ با بعضی اعتقادات ادیان ابراهیمی، به‌خصوص با اعتقاد و باور به معاد، ناسازگار قلمداد گردیده است.[۵] فی مابین مسلمان‌ها، بطلان تناسخ و کفرآمیز بودن آن گزینه اجماع تلقی گردیده‌است.[۶]

بعضی پژوهشگران اطمینان به ازلی‌بودن ارواح، ناتوانی در توجیه مشقت‌ها، عملکرد برای ساخت‌و‌ساز سازش فی مابین شرور و عدل الهی و توجیه ایفا انتقام‌جویانه را از دلایل پرورش اطمینان به تناسخ در بعضا از اشخاص دانسته‌اند.[۷]

پشتیبانی از علی(ع) در حادثه هجوم به منزل
نوشته ی علمیٔ مهم: اتفاق هجوم به منزل حضرت فاطمه(س)
پیرو هجوم موافقان خلافت ابوبکر به منزل علی(ع)، فاطمه(س) در مقابل مهاجمان ایستاد و از بردن اجباری علی(ع) برای بیعت با ابوبکر نهی کردن کرد.[۱۰۰] مبتنی بر گزارش ابن عبدربّه، از عالمان اهل‌سنت در قرن سوم و چهارم قمری، بعد از باخبر شدن ابوبکر از تحصن مخالفانش در منزل فاطمه(س)، پک پذیرایی ترحیم مشهد دستورداد

به آنجا حمله نمایند و گردآوری معارضان را برهم بزنند و در شکل مقاومت، با آنها وارد مبارزه شوند. قدمت به همپا گردآوری‌ای به سوی منزل فاطمه(س) رفت و از تحصن‌کنندگان خواست از منزل خارج بیایند؛ بعد انذار کرد در شکل تخلف از دستورش، منزل را حریق میزند.[۱۰۱] قدمت به یار دیگر مهاجمان با خشونت وارد منزل شدند. در‌این در میان، حضرت فاطمه(س) مهاجمان را انذار کرد که در‌صورتی‌که از منزل خارج نروند به خداوند گلایه خواهد کرد.[۱۰۲] از این رو مهاجمان منزل را سوراخ کردند و به جز علی و بنی‌هاشم همگی تحصن‌کنندگان را به مسجد بردند تا با ابوبکر بیعت نمایند.[۱۰۳]

مهاجمان بعداز آنکه از تحصن‌کنندگان به تحمیل بیعت گرفتند، برای آنکه از امام علی(ع) و بنی‌هاشم نیز بیعت بگیرند، مجدد به منزل فاطمه(س) هجوم بردند و درِ منزل را حریق زدند. فاطمه که پشت در قرار داشت، بر تاثیر حریق و فشار و ضربه قدمت، قنفذ و دیگر ملازمان بر درب منزل، مصدوم و جنینش (محسن(ع)) سقط شد.[۱۰۴] در برخی گزارش‌ها آمده میباشد قنفذ، فاطمه(س) را میان در و دیوار گذاشت[۱۰۵] و در را به فاطمه(س) کوبید و پهلوی او‌را ناکامی.[۱۰۶] فاطمه(س) بعداز این داستان در بستر بیماری به زمین خورد.[۱۰۷]

خشم فاطمه(س) از ابوبکر و قدمت
برخوردهای شدید ابوبکر و قدمت با فاطمه و علی بر رمز ماجرای فدک و اتفاق ها مربوط به بیعت اجباری با خلیفه، خشم فاطمه از ابوبکر و قدمت را تا نقطه پایان معاش‌اش در ادامه داشت.[۱۰۸] بر طبق گزارش‌ها بعد از هجوم قدمت و دیگر مهاجمان به منزل فاطمه، ابوبکر و قدمت تصمیم گرفتند برای پوزش طلبی به منزل فاطمه بروند؛ ولی فاطمه اذن ورود به آنها نداد. آن ها در غایت با پادرمیانی علی وارد منزل فاطمه شدند. فاطمه در دیدار با آن دو، روی خویش را به دیوار کرد و درود آن‌ها‌را بی‌جواب گذاشت. فاطمه بعداز یاداوری حدیث بضعه که در آن رسول خشنودی و خشم خویش را در گرو خشنودی و خشم فاطمه قرار داده بود، به ابوبکر و قدمت اظهار کرد که منجر خشم وی گردیده‌اند.[۱۰۹] در بعضا از گزارش‌ها آمده میباشد فاطمه قسم خورد بعداز هر نمازی آنها را نفرین نماید.[۱۱۰]

فرزندان امام علی(ع)
امام حسین(ع)، حضرت عباس،[۳۰] عبدالله،[۳۱] عثمان[۳۲] و جعفر (پسران ام‌البنین)،[۳۳] عبدالله[۳۴] یا این که عبیدالله،[۳۵] ابوبکر[۳۶] (پسران لیلی دختر مسعود ثقفى‏)[۳۷] و محمد.[۳۸] روضه خوان اثرگذار ابوبکر را لقب محمد بیان نموده پک پذیرایی ترحیم مشهد است.[۳۹]

فرزندان امام حسن(ع)
قاسم،[۴۰] ابوبکر[۴۱] و عبدالله.[۴۲]

فرزندان امام حسین(ع)
علی‌اکبر[۴۳] و عبدالله بن حسین[۴۴] معروف به علی‌اصغر.[۴۵] در برخی مقاتل هم از عبدالله بن حسین و هم از علی‌اصغر خاطر شد‌ه‌است. ازاین‌رو، اختلاف‌حیث میباشد آیا آنان، دو نوباوه بودند یا این که هر دو اسم برای یک شخصیت میباشد.[۴۶]

بقیه بنی‌هاشم
جعفر بن عقیل، عبدالرحمان بن عقیل، عبدالله بن عقیل، محمد بن ابی‌سعید بن عقیل، محمد بن عبدالله بن جعفر و عون بن عبدالله بن جعفر[۴۷] و عبدالله بن مسلم بن عقیل.[۴۸]

گزارش‌های معدود
در کتاب شهیدشدن‌طومار امام حسین بعداز بیان هجده بدن از شهدای بنی‌هاشم، ۴۲ اسم دیگر را از گزارش‌های معدود تحت عنوان شهدای بنی‌هاشم بیان کرده که اسامی آن ها از این قرار میباشد:

ابراهیم بن علی
عباس اصغر بن علی
جعفر بن علی
عبدالله اکبر بن علی
عبدالله اصغر بن علی
عبیدالله بن علی
قدمت بن علی
عتیق بن علی
قاسم بن علی
آدم بن حسن
ابوبکر بن حسین
ابوبکر بن قاسم بن حسین
ابراهیم بن حسین
جعفر بن حسین
حمزة بن حسین
زید بن حسین
قاسم بن حسین
محمّد بن حسین
قدمت بن حسین
محمّد بن عقیل
محمّد بن عبدالله بن عقیل
حمزة بن عقیل
علی بن عقیل
عَون بن عقیل
جعفر بن محمّد بن عقیل
ابوسعید بن عقیل
ابراهیم بن مسلم بن عقیل
محمّد بن مسلم بن عقیل
عبدالرحمان بن مسلم بن عقیل
عبیدالله بن مسلم بن عقیل
ابوعبدالله بن مسلم بن عقیل
علی بن مسلم بن عقیل
ابراهیم بن جعفر
ابوبکر بن عبدالله بن جعفر
عون اصغر بن عبدالله بن جعفر
حسین بن عبدالله بن جعفر
عبیدالله بن عبدالله بن جعفر
عون بن جعفر بن جعفر
محمّد بن جعفر
محمّد بن عبّاس
احمد بن محمّد هاشمی.[۴۹]

کتیبه اسامی شهدای کربلا به خط ثلث تاثیر مسعود نجابتی در سال ۱۴۰۳ش.
شهدای غیر بنی‌هاشم
از شهدای غیربنی‌هاشم، برخی صحابه رسول و برخی از یاران امام علی(ع) بودند.

صحابه شهید
اَنَس بن حارث
عبدالرحمان بن مخلوق ربّ انصاری[۵۰]
مُسلم بن عَوسَجه اسدی
عَمّار بن ابی‌‌سَلامه دالانی هَمْدانی
‌نُعَیم بن عَجْلان انصاری[۵۱]
شهدای از یاران امام علی(ع)
‌ ابوثُمامه صائِدی
حبیب بن مُظاهِر اَسَدی
زاهر، غلام عمرو بن حَمِق
سعد بن حارث خُزاعی، غلام علی(ع)
عبدالله بن عُمَیر کَلْبی
کَردوس بن زهیر
نافع بن هلال بجلی[۵۲]
بقیه یاران شهید امام حسین(ع)
یزید بن زیاد بن مُهاصِر
ام وهب دختر عبد و بنده
یزید بن مغفل جعفی
بریر بن خضیر همدانی
بشیر بن عمرو حضرمی
جابر بن حارث سلمانی
جُنَادة بن حارث
جُندَب بن حجیر
حَجّاج بن مَسروق
حُرّ بن یزید ریاحی
حلّاس بن عمرو
حَنظَلة بن اسعد
جون بن حوی
رُمَیث بن عمرو
زُهَیر بن سلیم اَزْدی
زُهَیر بن قَین بَجَلی
سعد غلام عمرو بن خالد صیداوی
سعید بن عبدالله حنفی
سُوَید بن عمرو
سیف بن حارث بن سریع همدانی
سیف بن صاحب و مالک
شَبیب بن عبدالله نَهشَلی
شَوذَب
ضَرغامة بن صاحب و مالک
عابس بن ابی شبیب شاکری
عامر بن مسلم عبدی
عبدالرحمان بن عبدالله اَرحَبی

مصحف علی یا این که مصحف امام علی(ع)، اولیه ورژن عده‌آوری‌گردیده قرآن که بعداز درگذشت رسول (ص)، بوسیله امام علی(ع) مهیا شد. این مصحف امروزه در دسترس وجود ندارد و بنابر احادیث، به دستخط امام علی(ع)‌ و مبتنی بر ترتیب نزول سوره‌ها پک پذیرایی ترحیم مشهد جمع گردیده بود.

بر طبق بعضا احادیث، شأن نزول آیه‌ها و همینطور آیه‌ها ناسخ و منسوخ، در لبه این مصحف آمده بود. به یقین شیعه ها، مصحف امام علی(ع) مبنی بر توارث در چنگ ائمه معصوم بوده و هم‌در حال حاضر نزد امام دوازدهم میباشد.

توده‌آوری مصحف
بعداز رحلت فرستاده(ص)، امام علی (ع) در منزل خویش، قرآن مجید را به ترتیب نزول در یک مصحف عده کرد و حدود ۶ ماه بعد از رحلت فرستاده(ص)، مصحف را به عموم و صحابه نشانه اعطا کرد.[۱] سلیم بن قیس هلالی (درگذشته ۷۶ق) به گزارش صحابه فرستاده، مثلا ابوذر غفاری، سلمان فارسی و ابن عباس، درباره مصحف امام علی (ع) و خصوصیت‌های آن حرف گفته میباشد. به‌علاوه، روایاتی از ابن عباس به‌طور جدا در این زمینه نقل گردیده‌است.[۲]

سازه بر آنچه شهرستانی (درگذشته ۵۴۸ق) در تعبیروتفسیر خویش بیان کرده، حضرت علی (ع) بعداز روی هم گذاشتن آیه ها قرآن کریم ومهربان، آن را که به اندازه یک توشه شتر بود، با یاری غلامش قنبر به بعضا از صحابه فرستاده و عموم آرم اعطا کرد و بیان کرد این به عبارتی چیزی میباشد که بر نبی (ص) نازل گردیده است. اصحاب نبی(ص) گفتند ما بدین مصحف نیازی نداریم و آن را ببر. امام علی(ع) در جواب به آنها اظهار‌کرد: به خداوند دیگر هیچ وقت آن را نخواهید مشاهده کرد، و بعد از آن در اکنون قرائت آیه ۳۰ سوره فرقان[۳]، به منزل خویش برگشت.[۴]

ابن ندیم در کتاب الفهرست، بازه زمانی‌ فرصت عده مصحف را ۳ روز دانسته و آن را اولی مصحف قرآن کریم و مهربان معرفی نموده است.[۵]